Küresel Türk Algısı, Mikro Milliyetçilik Entegrasyon ve Öngörülemezlik

Açılış Konuşması

Küresel Türk Algısı, Mikro Milliyetçilik Entegrasyon ve Öngörülemezlik...

Sayın Cumhurbaşkanı, Sayın Başbakan, çok kıymetli bakanlar, büyükelçiler, çok kıymetli medya mensupları, yine çok kıymetli katılımcılar… Dünya Türk Forumu’nun dördüncüsünde bir arada olmaktan duyduğum mutluluğu öncelikle ifade etmek isterim. Hepinize en içten şükranlarımı sunuyorum.

Bugün çok anlamlı bir gün. 2015 yılı, Çanakkale Kara Savaşları’nın yüzüncü yılı ve bu yıl bu forum ve tüm alt çalışmalarını Çanakkale Şehitlerimize ithaf ettik. Onların ruhu şad olsun diyorum ve Fatihalarınızı, dualarınızı esirgememenizi diliyorum. Sayın Cumhurbaşkanımızın ev sahipliğinde bir resmî zirve de dün Çanakkale’de başladı, bugün devam ediyor. Hem ittifak edenlerin, hem savaşan tarafların, hem de tarafsız kalanların bir arada olduğu yaklaşık yüz ülkenin katılımıyla bunun Çanakkale’de anılıyor olmasının da Dünya barışı için ve bölgesel barış için önemli bir mesaj olduğu kanaatindeyim.

Aslında biz de burada sizlerle birlikte sivil bir zirve yapıyoruz. Dolayısıyla; hem Türkiye ölçeğinde hem Türk Dünyası ölçeğinde hem de bölge ve dünya ölçeğinde barışa ve refaha bu anlamda katkı sunabiliyorsak çok mutlu olacağız. Ümit ediyorum ki burada tartışılacak konular ve ortaya çıkacak olan etkileşim de bu sürece nitelikli bir hizmet sunacaktır. Dün biz Dünya Türk Forumu’nun Akil Kişiler Kurulu’nun 3. toplantısını da Profesör Vamık Volkan Beyefendi’nin başkanlığında yaptık. Oradaki konuşmalara da bilahare değineceğim.

Konuşmamı üçe böldüm: Birincisi, Küresel-Bölgesel Gelişmeler; ikincisi, bu yılki ana tema ile ilgili yapılabilecek çalışmalar; üçüncüsü de Forum kurumsalıyla ilgili yeni öneriler ve konuşmalar olacak. Mümkün olduğunca kısa tutacağım ama genel bir çerçeve çizmek açısından da değinmek zorunda olduğum hususlar var.

Öncelikle bu forumun gerçekleştirilmesine katkı sunan bütün kurumlara ve yine bu forumun her yıl olduğu gibi kahramanı Dr. Almagül İsina Hanımefendi’ye, çalışma arkadaşlarımıza ve yönetimimize hem kendi adıma hem sizler adına en içten şükranlarımızı sunuyorum.

Sıklıkla söylediğimiz gibi; geçmiş 10 yıl, dünya tarihi açısından yüz yıla bedel etkiler bıraktı. Dolayısıyla önümüzdeki 10 yılda yapacaklarımızın Dünya’nın yüzyılın geri kalanında nerede olacağımızı belirleyeceğini düşünüyoruz. Bu anlamda Türk Dünyası’nın da çok büyük bir misyonu ve önemi olduğu kanaatindeyim. Çünkü; Dünya Medeniyeti açısından Türkler kurucu ve başka kültürlerle de etkileşim içerisinde olan ana unsur. Doğu’yla Batı arasındaki rekabet hepimizin de izlediği gibi çok yoğun bir şekilde ısındı. Geleneksel Batılı müttefikler ve onun dışında Rusya, Çin gibi yeni güç adayları arasındaki rekabet oldukça sofistike bir seviyede ilerliyor. Üç temel parametre bu rekabeti şekillendiriyor. Bir tanesi mikro-milliyetçilik ki bunun çok sayıda örneğini Orta Doğu’da, Ukrayna’da, Gürcistan’da, Kuzey Afrika’da çok farklı ülkelerde yaşıyoruz. Ne yazik ki mikro-milliyetçiliğin acı sonuçlarıyla ilk biz bölge olarak yüzleştik. Bu anlamda hem Türkiye’nin hem ilgili dost kardeş Türk Devletleri’nin mikro milliyetçilik risklerini minimize etmeleri, değişen devlet doğasını zamanın da yorumlayarak kurumsal altyapılarını değiştirmelerini ve geliştirmelerini öneriyoruz.
Artık devletlerin rolü değişiyor. Çok ezberlediğimiz hususlarda oluşturulan devlet altyapılarının bir süre sonra işe yaramadığını göreceğiz. Dolayısıyla inşa ettiğimiz güç portföyünü gözden geçirmemiz gerekiyor. Çok yoğun olarak sert güce kısıtlı kaynaklarımızı harcıyoruz; ama bu sert gücün büyük kısmının işe yaramadığını bir süre sonra göreceğiz. Bu anlamda değişen devlet doğasının temel parametrelerini yakalamamız gerekiyor. Yakalayabildiğimiz ölçüde, bütün risklerle birlikte mikro-milliyetçilik konusundaki risklerimizi de azaltmış olacağız.

İkincisi yine bu Doğu’yla Batı arasındaki süreç. Temel rekabet parametresi, entegrasyon… Bu mikro-milliyetçilikle zıt ama aynı anda ilerliyor. Çünkü hem çok sayıda ülke var hem de çok sayıda yeni ülke ortaya çıkacak. Bunların kendilerini tek başlarına ifade etmeleri zor olduğu için entegrasyon süreçleri hızlanıyor. Bunun en yenisi Trans-Atlantik ve Trans-Pasifik’teki yeni ticaret ve yatırım ortaklığı süreci. Bu süreç, Avrupa Birliği entegrasyonunu da büyük ölçüde geride bırakmış durumda. Türkiye’de çok takip edilmiyor ama tamamlandığında Dünya ticaretinin %73’ünü kontrol eden bir yapı ortaya çıkacak.

Buna paralel Asya’da, Latin Amerika’da, Afrika’da çok fazla entegrasyon hareketi var. Bildiğiniz gibi Çin’in başını çektiği çok önemli çalışmalar var. Rusya’nın başını çektiği Avrasya Birliği var ve Gümrük Birliği uygulamasına da geçildi. Bu anlamda bizim de Türk Dünyası’nda entegrasyon konusunda daha proaktif olmamız gerektiği kanaatindeyim. Bazı reel-politik çekincelerle bu iş daha çok kültürel tabanda bırakılmaya çalışıldı. Ancak siyasi, ekonomik ve stratejik olarak entegrasyonu derinleştirmek için Dünya’da güçlü bir trend var. Bu trendden de yararlanmak gerektiği kanaatindeyim. Çünkü bu kadar entegrasyon hamlesi bir arada yürürken Türk Dünya’sının bu konuda gereken etkinliği gösterememesi ya da entegrasyon hızının yavaş olmasının tarihî bir hata olacağını düşünüyorum.

Bu anlamda entegrasyon parametresi içerisinde de Türk Dünyası’nda daha iyi tarif edilmiş bir derinleşmeye ihtiyaç olduğu kanaatindeyim. Bu konuda sadece devletlerin ya da Türk Konseyi’nin çerçeve çizmesinin yeterli olmadığının, bunu inşa edecek bir kapasite programı olması gerektiğinin, bütün kanallar arasında çalışmasının altını ısrarla çiziyoruz. Zira devletler arasındaki siyasi irade çok önemli ama bunun altyapısını inşa edecek olan diğer kurumlardır. Diğer kurumların da dâhil edildiği çok güçlü bir programa ihtiyaç var.

Üçüncü temel parametre de Doğu’yla Batı arasındaki rekabette öngörülemezlik. Bunu hayatımızın her alanında yaşıyoruz. Birçok ülke politikalarında hedeflediğinin tam tersi neticelerle karşılaşabiliyor. Bunu zaman zaman Türkiye de yaşıyor. Dolayısıyla öngörülemezlik çerçevesinde sürekli bir kriz yönetimi içerisinde olmak gerekiyor. Bu kriz yönetimi ne kadar sürer, ilelebet mi devam eder, o da çok belli değil, çünkü dünya çok hızlı değişiyor.

Bu yılki forumun ana temasına gelirsek: “Kamu diplomasisi, Medya ve Enformasyon“. Bildiğiniz gibi bu 2015 Türk Konseyi Zirvesi’nin de ana teması: “Medya ve Enformasyon“. Bilge Cumhurbaşkanı Sayın Nazarbayev’in önerisi ve kendisi de ev sahipliği yapacak bu zirveye zaten. Ağustos ayında bildiğim kadarıyla. Dolayısıyla biz o anlamda da bir katkı sunmak istedik; resmî süreçlerle sivil süreçler etkileşim içerisinde yürüsün diye.

Aslında Kamu Diplomasisi, Medya ve Enformasyon başlığı Türk Dünyası’nda her konuda olabilecek işbirliği potansiyelinin bütün özelliklerini taşıyor. Bilhassa “Kamu Diplomasisi“ çok geniş bir tanım ve kamu diplomasisi kurumlarının işbirliği başarılı bir şekilde gerçekleştiğinde ortaya çok büyük bir etkileşim çıkacak. Bu anlamda üniversiteler, sportif kurumlar, kültürel kurumlar, sivil toplum kuruluşları, düşünce kuruluşları, aklımıza gelebilecek her türlü oyuncunun kendi arasındaki ilişkilerin derinleştirilmesi gerekiyor.

Medyanın da ortak bir Türk Dünyası gündemi oluşturulması noktasında çok büyük bir misyonu var ama bu misyon bir türlü yerine gelmiyor. Bu anlamda oluşturduğumuz ortak gündemler çok sığ kalıyor. Enformasyon alanında da hem yeni gelişen teknolojiler için hem de iletişim kanallarının güçlendirilmesi açısından çok büyük bir potansiyel olduğunu düşünüyorum.

Bu iki gün içerisinde yapılacak olan tartışmaların ve ortaya çıkacak sonuç deklarasyonunun da Türk Konseyi’ne ve bu alanda yapılacak çalışmalara önemli bir katkı sunmasını diliyorum.

Son olarak özellikle dün Akil Kişiler Kurulu Toplantısı’nda konuşulanlardan yola çıkarak, Dünya Türk Forumu’nun kurumsal yapısıyla ilgili paylaşmak istediğim hususlar var: Bundan sonraki yıllar için, bugünden itibaren başlayan süreçte bölge temsilcilikleri oluşturulması benimsendi; Balkanlar’da, Avrupa’da, Asya’da değişik bölgesel başlıklar altında Dünya Türk Forumu’nun bölgesel temsilciliklerini aday olan kurumların üstlenmesi bekleniyor. Ayrıca yine bu kurumların liderliğinde bölgesel toplantılar yapılmasın benimsendi, zira yılda bir kez yapılan bu tarz toplantılar ister istemez makro düzeyde kalıyor. Avrupa’da Avrupa’nın sorunlarını, Latin Amerika’da oradaki Türklerin durumlarını, Kuzey Amerika’da oradaki Türklerin sorunlarının konuşulabileceği bölgesel toplantılar yapılması benimsendi. Yönetilebilir şekilde yani aşırı çeşitlendirmeden belli alt temalarla, örneğin gençlerle, kadınlarla ilgili vb. belli sektörel alt temalar belirlenmesi ve bununla ilgili çalışmalar yapılması gerektiği üzerinde duruldu. Bu bölgesel temsilcilikler için burada adaylık tekliflerini ilan etmiş oluyorum. Gelen tekliflere göre bunun değerlendirileceğini paylaşmak isterim.

Değerlendirilen diğer bir konu ise Türkiye’nin yurt dışı diaspora faaliyetleriyle ilgili övgü ve eleştirilerdi. Özeleştiriler de vardı elbette. Bu anlamda hem Türk Devletleri ile Türkiye’nin diasporalarla ilgili daha fazla etkileşim içeren bir program geliştirmesinin, ciddi bir bütçe ayırılmasının, bu bütçenin objektif kriterlerle yönetilmesinin, mümkünse 1 milyar dolar gibi bir hedefin ortaya konmasının gereği üzerinde duruldu. Bu da inşallah zaman içerisinde olacaktır diye düşüyorum.

Konuşulan bir diğer önemli konu ise Ermeni Meselesi idi. Bu konuda çok iyi bir durumda değiliz geldiğimiz nokta itibarıyla… Azerbaycan’ı ve Türkiye’yi çok daha yakından ilgilendiriyor. Diğer dost kardeş Türk Devletleri’nin ve Türk toplumlarının da ilgisini daha çok bekliyoruz. Ama gelinen noktada çok iç açıcı değil yaşanan gelişmeler. Bu konuda özeleştirilere de ihtiyacımız var. Dün Akil Kişiler Kurulu Toplantısı’nda bundan sonraki yol haritası için öneri sunacak kısa ama güçlü bir rapor yazılması noktasında bir komite kurulması teklif edildi.

Yedi - sekiz kişiyi aşmayacak bu komitenin başkanlığını da muhtemelen Profesör Vamık Volkan üstlenecek. Bunun prensip olarak konuşulduğunu, sizin de görüşlerinize müteakip uygun görülürse Forum deklarasyonuna gireceğini belirtmek isterim.

Bugüne nasıl geldik, ne oldu, nerelerde hata yaptık, bunların üzerinde çok durmanın bir anlamı olmadığı kanaatindeyim. Ama bundan sonraki süreci iyi yönetmek açısından güçlü bir yol haritasına ihtiyaç var. Çünkü bu sadece Türkiye ya da Azerbaycan ile Ermenistan ve Ermeni Diasporası arasında olan bir mesele değil. Bir Türk algısının bütün dünyada yara almasına doğru gidiyor. Çok daha farklı tablolarla karşılaşabiliriz önümüzdeki yıllarda. Dolayısıyla Küresel Türk Dünyası algısı açısından da yapılması gereken çok çalışmalar olduğu ortada. Diasporaların daha fazla merkezi ülkelerin sorunlarıyla ilgilenmesi noktasında, daha ilgili olması noktasında özeleştiriler vardı. Onları da yine sizin yüksek dikkatlerinize sunuyorum.

Diğer bir konu da özellikle gelişmiş ülkeleri ilgilendiren yani Batı Avrupa ve Amerika başta olmak üzere refah düzeyindeki düşüşe paralel özellikle Avrupa için politik aşırılıkların artması ile yabancıların yani bizim için diaspora olan unsurların hedef haline gelmesi tehlikesi var. Bu konuda da proaktif olarak çok daha fazla çalışmaya ihtiyacımız olduğu kanaatindeyim. Sadece Almanya’da 3 milyon 90 bin Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı yaşıyor. Dolayısıyla; Avrupa’da artan politik aşırılıktan diasporalarımızın daha az etkilenmesi için hem kamu yönetimlerinin dikkatinin çekilmesi noktasında hem de sivil konsept içerisinde birlikte çalışmak noktasında çok daha fazla çalışma yapılması gerektiği gözüküyor. Bunun da altını çiziyoruz.

Bir de benden istirham edilen bir duyuru var, onu da Forum kurumsalı adına paylaşıyorum hem sizinle hem medya mensubu arkadaşlarla. Tayland’da hapishanede bulunan 367 kişilik Uygur Türkleri’nin bir an önce adil bir şekilde mahkemelerinin sonuçlandırılarak hapis hayatlarının sona ermesi noktasında dünya ölçeğinde bir küresel sivil platform olarak bu anlamda gerekli çalışmaların yapılması için hem kendi ülkelerimize hem uluslararası kamuoyuna hem de Tayland hükümetine çağrı yaptığımızın altını çizmek istiyorum. Burada Seyit Tümtürk Beyefendi kardeşimiz derneği aracılığıyla bu konuyla ilgili çok yakından ilgilendiğini bana anlattılar. Kendisine hem teşekkür ediyor, bu konuda maddi manevi yardımcı olmak isteyenlerin de kendisine ulaşmasını öneriyorum.

Siyaset üstü ve kapsayıcı bir nitelikle inşa etmeye çalıştığımız bu kurumsallaşmanın hepimizin katkılarıyla güçlenerek devam etmesini diliyorum. Bu konuda çok daha fazla katılımcılığa ve ilginize ihtiyaç var. Sadece yıllık toplantılara gelmek şeklinde olmamalı. Bu konuda her türlü teklife açığız. TASAM’ın bu anlamda sizlerden herhangi bir farkı yok kurumsal olarak.

Hep birlikte Forum’un, bütün Dünya Türklerinin meselelerinin konuşulduğu ama politikalara da etki eden bir kurumsal yapıya, daha da güçlü bir kurumsal yapıya dönüşmesi için yakın ilgilerinizi beklediğimizi tekrar yüksek dikkatlerinize sunuyor, saygılar sunuyorum.

(TASAM Başkanı Süleyman ŞENSOY | 4. Dünya Türk Forumu Açılış Konuşması | 24 Nisan 2015, İstanbul)
Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2621 ) Etkinlik ( 205 )
Alanlar
Afrika 72 620
Asya 92 1020
Avrupa 20 631
Latin Amerika ve Karayipler 13 65
Kuzey Amerika 8 285
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1344 ) Etkinlik ( 51 )
Alanlar
Balkanlar 24 280
Orta Doğu 21 595
Karadeniz Kafkas 3 294
Akdeniz 3 175
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1288 ) Etkinlik ( 74 )
Alanlar
İslam Dünyası 56 778
Türk Dünyası 18 510
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1991 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
Türkiye 77 1991

Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası alanda yeniden yükselen aktivitesi, Bağlantısızlar Hareketi, Arap Birliği, İİT ve OPEC gibi örgütlerin üyelerinden olması ve son dönemde Türkiye ile geliştirdiği işbirlikleri ile küresel platformda ve bilhassa Akdeniz’de önemi gittikçe artan bir akt...;

Doğu toplumlarının etnik aidiyetleri ve bu aidiyetlerin dışlama, önyargı ve çatışma üzerindeki etkisi konusunda Batılı antropologlar tarafından birçok araştırma yapılmıştır. Bu araştırmalarda bölgede etnik aidiyetlerin ötekileştirmeye, önyargıya ve çatışmaya dönüşmediğine dair birçok bulgu ortaya çı...;

Avrupa, Karadeniz, Kafkaslar, Asya, Orta Doğu ve Afrika ülkeleri ile arasındaki tarihî, siyasi ve kültürel bağları, Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası alanda yükselen aktivitesi, NATO, AGIT ve CICA gibi örgütlerin önemli üyelerinden olması ve son dönemde geliştirdiği aktif dış politi...;

Yüzyılımızın neredeyse sonuna gelmişken, çevre -şimdiye dek ihmal edilen ortağımız- hakkını savunmak için sesini yükseltmektedir. Ne şimdi ne de gelecekte, insanoğlu ve çevresi arasındaki ilişki artık göz ardı edilemeyecektir. ;

Malezya ise Güney Asya’daki stratejik konumu, 33 milyona yakın nüfusu, dinamik ve eğitimli insan kaynağı, sanayileşme ve teknolojide elde ettiği ilerleme, büyüyen ve gelişen ekonomisi, BM, İİT, ASEAN, Bağlantısızlar Hareketi, APEC, D8 gibi uluslararası örgütler içerisindeki saygın konumu ile tüm dün...;

Kafkasya Türkiye Rusya, Türkiye İran ilişkilerinin en önemli kesişme / buluşma noktasıdır. Türkiye’nin doğuya, Türkistan coğrafyasına açılan kapıdır. Kafkasya üzerinde zaman zaman oluşan İran-Rusya ittifakı çoğu zaman Türk ve Türk dünyası için iyi sonuçlar vermemiştir. ;

Türkiye - Kazakistan ikili ticaretinde, 2019 yılında ticaret hacmi 3,994 milyar dolar, ticaret açığı ise Kazakistan lehine 2,104 milyar dolar civarı olmuştur. Türkiye’nin Kazakistan’a ihraç ettiği başlıca ürünler; prefabrik yapılar, mücevherci eşyası ve aksamı, tohum, hububat ve kurubaklagildir. Kaz...;

24 Kasım 2015’te Türk F-16’larının Türkiye’nin hava sahasını ihlal ettiği gerekçesiyle Suriye sınırına yakın bir bölgede bir Rus SU-24 savaş uçağını düşürmesi ile hızla krize sürüklenen Türkiye-Rusya ilişkileri, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 9 Ağustos 2016’da St. Petersburg’da Rusya devlet başkanı Putin’...;

3. Türkiye - ABD Forumu

Türkiye - ABD Forumu bu amaçla oluşturulmuştur. Karşılıklı gerçekleştirilecek Forum’un; aktif ve proaktif müzakerelerle Türkiye ile ABD arasındaki ilişkilerin güçlenmesine katkı yapması, ikili ve çok taraflı menfaatleri karşılıklı yükseltecek fırsatlar ve fikirleri ortaya koyan bir platform olarak hizmet sunması hedeflenmiştir.

  • 14 Ağu 2017 - 17 Ağu 2017
  • Washington - ABD

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.

1982 Anayasası'nın defalarca değişikliğe uğramasına rağmen iskeletinin değiştirilememesi nedeniyle Türkiye'nin yeni bir anayasaya gereksinimi olduğu konusunda kamuoyunda genel bir konsensüs bulunmaktadır.

Bu rapor, Türk savunma sanayiinin gelişme sürecinin sürdürülebilirliginin ve ihracat potansiyelinin arttırılmasında, şekillendirilecek geleceğe uygun; insan sermayesi, yapı, süreç ve stratejilerin tasarlanmasına ışık tutmak, bu kapsamda alınabilecek tedbirleri saptamak maksadıyla hazırlanmıştır.