Beslan Olayından Sonra Rusya ve Çeçenistan
Çeçenlerin bir okulu kasıtlı şekilde hedef seçmeleri ve burada rehine alınan savunmasız çocuklara karşı sergiledikleri gaddarlık ve vahşilik, tüm dünyayı dehşetler içinde bıraktı. Bu, bir vahşetti ve bunu yapan Çeçen savaşçılar ve İslamcı teröristler, taş yürekli canilerdir. Günahsız sivillere karşı gerçekleştirilen bu tür terörist saldırılardan olumlu hiçbir şey elde edilemez. Söz konusu grupların kullandığı terör yöntemleri, mutlak bir biçimde tepkiseldir ve tamamen karşıt sonuçlar doğurmaktadır, ayrıca ne savunulabilir, ne de desteklenebilir bir tarafı olamaz.
Ta Çarlık zamanından Çeçen halkı kendi bağımsızlığı uğrunda mücadele etmiştir. Bu dönemin çoğunda Rus idareciler, Müslüman düşmanlarına hakaretle bakıyorlardı. Onlar, bu fanatik savaşçıları, geri zekâlı (half-witted) ve ilkel olarak görmüş ve tüm Çeçenlerin isyancı, eşkıya ve terörist olduğunu kabul ederek öyle muamele yapmışlardı. Bu durum, 19. yüzyıl boyunca ve sonrasında tüm Çeçen muhalifler/düşmanlar için geçerli olmuştur. Rusların algılayışında Çeçenlerin direnişini kırmanın tek yolu, kitlevî şekilde ve acımasız bir biçimde güç tatbik etmekten geçiyordu (ve bu, hâlâ öyledir). Sovyet basını, 1950’li ve 1960’lı yıllarda Çeçenistan’da Sufi şeyhleri ve müritlerinin yargılanmalarının sayısız örnekleri ile doludur. Genellikle burada suçlanan kişi, her zaman “eşkıyalık“ ve “insan öldürme“ ile yargılanmaktaydı. Rus liderler, vakıa üzerine tarihten çok şey öğrenmeleri gerekiyor. Son iki yüzyılda askerî ve siyasî alanda aynı çözüm yollarının tekrar uygulanması bunlardan biridir.
Putin’in iktidara yükselişi, Çeçenistan’da benzer saldırgan hareketler ile yakından ilintilidir. Ağustos 1999’da Yeltsin, daha önce genellikle tanınmayan eski istihbaratçı Vladimir Putin’i başbakan olarak tayin etti. Kısa bir süre sonra, Moskova ve Rusya’nın diğer şehirlerinde apartmanların bombalarla patlaması sonucunda yüzlerce can alan olaylar zinciri meydana geldi. Eylemciler hiçbir zaman gereğince teşhis edilmediyse de, iç güvenlik örgütü FSB’nin bu olaylarda eli olduğuna dair birçok ipucu mevcuttu. Putin, bu bombalama eylemlerini Çeçenistan’a karşı yeniden geniş çaplı bir askerî harekât düzenlemek için bir bahane olarak kullandı. Rus şovenizmine yönelmek ve Çeçenlere karşı sert saldırılar yapmakla Putin, bu milliyetçi histeri dalgası sonucunda Rusya devlet başkanlığına yükseldi.
Novaya Gazeta muhabiri Anna Polyakovskaya’nın bildirdiğine göre, FSB’nin bir elemanı 2002 yılında Moskova’daki tiyatro baskınını düzenleyen ve 800 kişiyi rehine alan Çeçen teröristler grubuna sızmıştı. FSB’nin bu ajanı, tiyatro binasını terk etmeyi başarmış, böylece 129 rehinenin ve yaklaşık 50 Çeçen militanın öldürüldüğü hükümet tarafından gerçekleştirilen kurtarma operasyonundan sağ kurtulmuştu. Bu bilgi doğru ise, o halde Putin yönetimi sadece rehine krizindeki acımasız ve sınır tanımaz hareketlere göre değil, aynı zamanda Rusya’nın yakın tarihinde en büyük silahlı provokasyonlardan birini organize etmekle de suçludur.
Rus ordusu, Çeçenistan’da açıkça yapılan teröre dayanan dehşetli bir diktatörlük kurmuştur. On yıl öncesinde Çeçenistan’ın nüfusu 2 milyon idi; bugün ise 800.000’dir. 1994’den beri en azından 80.000 kişi (ki, bunlardan 40.000’den fazlası çocuk idi) hayatını kaybetmiştir. Grozni dahil büyük şehirlerin tamamında taş üstünde taş bırakılmamıştır. Bunlar, Amnesty International gibi insan hakları örgütlerinin raporlarına yansıyan hususlardır. Grozni’nin bombalarla baştan sona darmadağın edilmesi ve Çeçenistan’ın 300.000’ni aşkın bir güçle askerî işgali, Çarlık tipi kolonyal siyasetin devam ettiğini göstermektedir. Mayıs 2004’te Moskova yanlısı Ahmet Kadırov’un öldürülmesinin ardından Putin’in Grozni’ye yaptığı ziyarette şehrin nasıl darmadağın edilmesinden duyduğu şaşkınlığını saklamaya çalışmıştı.
Sovyetler Birliğinin çöküşünden geçen on üç yılda Rusya Federasyonu, kendi siyasî, iktisadî ve sosyal sistemini yeniden yapılandırmaya teşebbüs etmiştir. Bu yapısal dönüşümün temelini, yeni Rus kimliğini tanımlama çabası oluşturmaktadır. Bugün, Ruslar kendi kimliklerinin her zamanki ümitsiz arayışıyla meşguller. Sovyetlerin yıkılışı, bir Rus milliyetçiliği dalgasını doğurdu. Şimdilerde bir kan ve ruh birliği içindeki devlet olarak mono-etnik bir Rusya’dan bahsetmek yaygınlaşmıştır. Rus Parlamentosu Duma’daki hemen hemen tüm grupların hemen hemen hepsi açık veya gizli şekilde “Büyük Rus İdeası“ndan yararlanmaya çalışmaktadırlar. Herkesi kuşatacak hayalî bir ideolojinin eksikliği ve bugünkü derin kriz şartlarında, modası geçmiş ve nostaljik “Büyük Rus İdeası“, “şanlı Rus geçmişi“ ve otoriter Stalin mirasının istikrarsız bir bileşimi olarak yeniden zuhur etmiştir.
Çeçenistan’daki savaşın devam ettirilmesi, Putin rejimi için iki açıdan vazgeçilmezdir. İlk olarak, bu savaş baskıcı bir devlet aygıtı kurmak için Putin’in eline bahane sunmaktadır. Onun yönetimi “terörizm“ tehdidini, kanunların, düzen ve güvenliğin korunmasında kendi pozisyonu meşrulaştırmak için kullanmaktadır. Putin’in devlet başkanlığına gelişinden beri, güvenlik ve istihbarat servislerinin güçleri geniş bir surette artmıştır. İkincisi, Putin’in “Çeçen terörizmine karşı savaş“ta aldığı önlemler, Rus yönetici elitin Büyük Güçler oyunundaki arzularını savunmayı amaç edinmektedir. Şöyle ki, bu küçük cumhuriyetin (Çeçenistan’ın) kaybedilmesi, Kuzey Kafkasya’daki Rus nüfuzunu kat’i olarak zayıflatacaktır. Kuzey Kafkasya, uluslararası alanda zengin petrol kaynakları ve ana petrol boru hatlarına stratejik yakınlığı ile bilinen bir bölgedir.
Geçtiğimiz on yılda Rus devletinin yürüttüğü terör ve baskı politikasının vahşeti, Çeçenistan’ı cehennemin yaşandığı bir yere, Beslan’daki rehine eylemcilerini ise bu cehennemin çocuklarına dönüştürdü. Fakat Çeçenistan’da Rus hükümetinin soykırım politikaları ve on binlerce Çeçenin katledilmesi, Kuzey Osetya’daki rehine eylemini meşrulaştıramaz. Sivillere karşı bu tür acımasız eylemler, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in elini güçlendirecek ve Rus halkının geniş kesiminde düşmanlığı daha da artıracaktır.
Bülent Gökay, TASAM Stratejik Öngörü Dergisi Yayın Kurulu üyesi ve Keele Üniversitesi (İngiltere) Uluslararası İlişkiler Bölümü öğretim üyesi olup Avrasya Araştırmaları Programının müdürüdür.
Bu tercüme Vügar İmanbeyli tarafından yapılmıştır.
