Şamil Basayev : Kafkasya’da Kontrol Edilemeyen

İlk defa adını Ankara’ya bir uçağın kaçırılması ile duyuran Şamil Basayev, Cahar Dudayev’in yakınında olan saha komutanlarından birisiydi ve onun zamanında önemli görevlerde bulunmuştu.

1995 senesinde seslerini dünyaya duyurmak ve Çeçenistan’daki vahşeti durdurmak için Rusya’nın Budennovske kentine yaklaşık 100 kişilik bir grupla girerek sivilleri rehin aldı. Daha sonraki açıklamalarında asıl niyetinin Moskova olduğunu ancak buna maddi gücü yetmediği için buraya geldiğini söylemişti. Bu olay can kaybı olmadan Basayev ve grubunun gitmesine müsaade edilmekle bitti. Aslında Çeçenlerin gerçekleştirdikleri ve en iyi sonucu aldıkları bir olaydı (1). Tabii bu olay Rusya’nın prestij kaybı, Basayev’in ise ününün bir az daha artması ile sonuçlandı. Bu olaydan sonra Basayev efsanesi ortaya çıktı. Dudayev’in öldürülmesinden sonra Rusya ile olan savaş durduruldu ve taraflar Hasavyurt antlaşmasını imzaladılar.

Dudayev’in ölümünden sonra yapılan ve Basayev’in kendisinin de aday olduğu seçimleri kazanan Maskhadov onun üzerinde Dudayev kadar etki olmadı. Bu tarihten sonra yavaş yavaş kontrol dışına çıkmaya başladı. Seçimler yapılmış ve birçoklarının ortak desteği ile Maskhadov seçilmişti. Tüm Çeçenlerin ve Çeçenistan’ın liderliğine oynadığı bilinmektedir. Maskhadov’a karşı açıktan muhalefet etmese de onun bazı politikalarını desteklememektedir. Hatta onu zor durumda bırakacak eylemlerde bulunmaktan da çekinmemektedir. Liderlik mücadelesini bu şekilde kazanamayacağının farkında olan Basayev halkın ve komutanların desteğini kazanmak ve Rusya ile savaşı sonuna kadar götürmek için mücadeleye devam ettirdi. Adı birçok yasa dışı olaya karışmıştı. Birçoklarının da belirttiği gibi Dağıtsana girmesi için ortam yaratıldı ve 2. Çeçen savaşının başlamasına neden oldu. Bu savaşta da Groznı’yı korudu ve savaş sırasında bir bacağını kaybetti.

Bu zaman kadar mücadelesini devam ettirdi. Halkın, birçok Çeçen grup ve bölge komutanlarının gözünde bir kahraman olan Basayev, onlar üzerinde ciddi bir etkiye sahip olmuştur. Rusya ile savaşta her yolu mubah gören Basayev maceracı, korkusuz, saldırgan ve acımasız bir kişiliğe sahiptir.

Son Beslan olayı ile kendisine ait olduğu söylenen bir mektupla, Moskovoda’ki tiyatro baskınını, iki uçağın düşürülmesini ve Beslan baskınının kendisinin yaptırdığını söylemektedir. Rusya bu baskından sonra Maskhadov ve Basayev’in başına 10 milyon dolar ödül koymuştur. Kimin yazdığı belli olmaya bir mektupla -ki bunu Basayev yaptığı düşünülse bile- Maskhadov’un da yakalanması için bir ortam yaratılmaya çalışılmaktadır. Maskhadov, Beslan’da yaşananları bir vahşet olarak gördüğünü söylemiş ve bunu sert bir dille kınamıştır. Daha sonra ise Basayev’ın mahkemeye çıkarılacağını açıklamıştır. Bu bile Maskhadov’u Rusya’nın gazabından “kurtaramamıştır“ ve halen Rusya’nın gözünde Basayev’le aynı kefededir.

Basayev Rusya’nın başını fena bir şekilde ağrıttığı biliniyor. Bu nasıl önlene bilir veya Basayev nasıl etkisiz hale getirilebilir? İlk önce şunu belirtmek gerekir, eğer Rusya Basayev’i ortadan kaldırmak ve etkisini yok etmek istiyorsa onu canlı olarak yakalamak zorundadır. Basayev ölü olarak yakalansa bile efsane olarak etkinliği devam edecektir. Onun yerini başkaları dolduracaktır. 1. Çeçen savaşını da hesaba katarsak yaklaşık olarak on seneden fazla bir zamandır dağlarda yaşamaya alışkın olan Basayev’in bu gün canlı yakalanması bir az zor gözükmektedir. Küçük bir grubun eşliğinde sürekli yerini değiştirmektedir. Yerli halk da onun saklanmasına yardım etmektedir.

Son günlerde Rusya medyasında Gürcistan’ın Pankisi vadisinde saklandığı yazılıp çizilmektedir (3). Maskhadov’un zaten Rusya ile yeterince sorunu vardı ve birde Beslan’da yapılan çirkin saldırı da eklendi. Maskhadov’un başını iyice derde sokan Basayev, görünen o ki Gürcistan’ı belaya sokacaktır. Bazılarına göre deva bazılarına göre de bela olan Basayev’i bakalım nasıl bir son beklemektedir.

29.09.2004

(1) Daha sonra yapılan bütün rehin alma operasyonları kanlı bitmiştir. Rusya bu olaydan sonra direnişçilere taviz vermemek için yapılan olaylara sert karşılık vermiş ve sivillerin öleceğini göze alarak operasyon düzenlemiştir.

(2) Daha sonra onun hakkında Rusya’da bir grupla bağlantılı olarak çalıştığı söylenmeye başlandı.

(3) Öteden beri Rusya bu vadide teröristlerin askeri kapları olduğu ve burada eğitildiğini iddia etmektedir. Sarp kayalık olan bu vadiyi kontrol etmek gerçekten çok zordur.