Balkanlar’da Aşırı Milliyetçilik – 2: Aşırı Milliyetçiliğin Beslenme Kaynakları

Makale

Bir önceki yazımda ileri sürdüğüm gibi; sosyalizmden kapitalizme geçiş sürecinde artan işsizlik-yoksulluk, belirsizlik-güvensizlik ve politikacıların milliyetçi söylemleri “aşırı milliyetçiliği” ortaya çıkardı ve geliştirdi. 1 Bu süreçte aşırı milliyetçiliği besleyen üç temel kaynak ise; (1) Anti-komünizm, (2) Din ve Kilise, (3) Yabancı Düşmanlığı oldu....

Bir önceki yazımda ileri sürdüğüm gibi; sosyalizmden kapitalizme geçiş sürecinde artan işsizlik-yoksulluk, belirsizlik-güvensizlik ve politikacıların milliyetçi söylemleri “aşırı milliyetçiliği“ ortaya çıkardı ve geliştirdi. 1 Bu süreçte aşırı milliyetçiliği besleyen üç temel kaynak ise; (1) Anti-komünizm, (2) Din ve Kilise, (3) Yabancı Düşmanlığı oldu.

Aşırı milliyetçiler, 1980’lerde gelişen komünizm karşıtı muhalefet içinde yer aldılar ve sosyalist rejimlerin çökmesinde önemli rol oynadılar. Çünkü komünizm düşüncesi ve sosyalist rejim, “güçlü ulus“un ve “güçlü ulus-devlet“in kurulmasını engelliyordu. Çünkü komünizm düşüncesi, uygulamada her ne kadar bazı farklılıklar ve sapmalar yaşanmış olsa da, özü itibariyle ulusçuluğa ve ulus-devlet modeline karşıdır, hangi ulusa mensup olursa olsun tüm “işçilerin ve halkların birliğini“ savunur.

Örneğin Yugoslavya sosyalist deneyiminde bu durum (işçilerin ve halkların birliği); “Yugoslavizm (Yugoslavyacılık)“ ve “Bratstvo i Jedinstvo (Kardeşlik ve Birlik)“ olarak ifade edildi. Bu anlayıştan hareketle Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti (YSFC), altı federe cumhuriyetten ve iki özerk eyaletten oluşan bir federasyon olarak örgütlendi. Federal birlikten ayrılma hakkı dahil federe sosyalist cumhuriyetlerin çok geniş ekonomik, politik (yönetimsel) ve sosyo-kültürel hakları, yetkileri ve özgürlükleri vardı. Sırbistan içinde kalan iki özerk eyalet (Kosova ve Voyvodina) ise, birlikten ayrılma hakkına sahip olmasalar da, kendi yasama, yürütme, yargı organlarına ve bu organlar üzerinden ekonomik, politik (yönetimsel) ve sosyo-kültürel haklara, yetkilere ve özgürlüklere sahipti.

Tanınan bu geniş haklara, yetkilere ve özgürlüklere rağmen 1980’lerde yükselişe geçen aşırı milliyetçi hareketler, YSFC’yi, kendi ulusal kimliklerini “zayıflatmakla“ suçladılar! Ayrıca YSFC’yi kendi ulus-devletlerinin kurulması önünde büyük bir engel olarak gördüler. Bu bakış açısı, 1980’li ve 1990’lı yıllarda YSFC coğrafyasında gelişen tüm aşırı milliyetçi hareketlerin ortak bir özelliği oldu. Bu nedenle, kendi ulus-devletlerini kurmak için birbirleriyle çatışan aşırı milliyetçi gruplar/hareketler, Yugoslavya’daki sosyalist özyönetim sisteminin tasfiye edilmesi, “Yugoslavizm (Yugoslavyacılık)“ düşüncesinin geriletilmesi ve “Bratstvo i Jedinstvo“ anlayışının yok edilmesi konusunda ise uzlaşarak birlikte hareket ettiler.

Aşırı milliyetçiler, komünizm ideolojisine ve sosyalist rejime karşı kilise ve din adamları ile işbirliği yaptılar. Kilise ve din adamları da, komünist düşünceyi geriletmek ve sosyalist rejimi çökertmek için aşırı milliyetçilere destek verdiler. Ayrıca aşırı milliyetçilik, kendi ulusunu ve kendi ulusal kimliğini yüceltmek ve kutsamak için dini kullandı. Örneğin; aşırı Hırvat milliyetçiliğine göre “Katoliklik“ Hırvat ulusunun ve ulusal kimliğinin, aşırı Sırp milliyetçiliğine göre ise “Ortodoksluk“ Sırp ulusunun ve ulusal kimliğinin ayrılmaz parçasıdır. Yani din kullanılarak, ulus ve ulusal kimlik kitleler nezdinde yüceltildi, kutsandı ve meşrulaştırıldı.

Vejokslav Perica’nın son derece önemli tespitine göre; Yugoslavya örneğinde din ile aşırı milliyetçilik arasında doğrudan bağ kuruldu ve böylece din, milliyetçi yükselişte ve ülkenin parçalanmasında aktif rol oynadı. Katolik ve Ortodoks kiliseleri özellikle 1980 yılında Tito öldükten sonra faaliyetlerini hızlandırdılar, milliyetçiliği körüklediler, toplumu din üzerinden böldüler, nefret tohumlarını ektiler. Din adamlarının çoğunluğu sosyalist rejimin yıkılmasını arzuluyordu ve bunun için de büyük gayret sarf ettiler. Çünkü sosyalist rejim din adamlarının ekonomik, politik ve toplumsal nüfuzlarını büyük ölçüde kırmıştı. Sosyalist rejimin çökmesi ve ulus-devletlerin kurulması, din adamlarına, sosyalizm öncesi dönemlerdeki eski nüfuzlarını geri iade edecekti.2

Üçüncü beslenme kaynağı ise “yabancı düşmanlığı“ oldu: Ülkede yaşanılan işsizlik, yoksulluk, belirsizlik, güvensizlik gibi çeşitli olumsuzluklardan dolayı “yabancılar“ suçlandı. Ayrıca aşırı milliyetçiliğe göre yabancılar, güçlü ulusun ve güçlü ulus-devletin kurulmasını engelleyen düşmanlardır. Peki, bu “düşman yabancılar“ kimdir? Aşırı milliyetçiliğe göre bu “düşman yabancılar“, ülke içinde yaşayan öteki etnik ve dinsel gruplardır. Yani ülkedeki öteki etnik ve dinsel gruplar, egemen/bağımszı ulusun ve ulus-devletin “düşmanları“ olarak değerlendirildi.

Bazı durumlarda ABD ve Batı Avrupalı büyük güçler de “düşman yabancılar“ olarak görüldü. Nitekim aşırı milliyetçiler, Avrupa Birliği’ne katılmaya karşı çıktılar ve halen karşı çıkıyorlar. Çünkü onlara göre Avrupa Birliği’ne katılım, ulusal kimliği zayıflatıyor ve güçlü ulus-devletin kurulmasını engelliyor. Günümüzde bu şekilde düşünen aşırı milliyetçi partilere örnek olarak Bulgaristan’daki Volen Siderov liderliğinde Ataka (Atak) Partisi ve Sırbistan’daki Vojislav Seselj liderliğinde Sırp Radikal Partisi verilebilir.

Günümüzde Bulgaristan Meclisi’nde 21 sandalyeye sahip olan ve milliyetçi merkez sağ hükümetini destekleyen Ataka Partisi, NATO’dan ve Avrupa Birliği’nden ayrılmayı, Batılı güçlerle ilişkilerin zayıflatılmasını, buna karşılık Rusya ve Sırbistan’la ilişkilerin geliştirilmesini savunuyor.3

Şu anda Sırbistan Meclisi’nde 59 sandalyeye sahip olan Sırp Radikal Partisi ise Vojislav Seselj liderliğinde 1991’de kuruldu. Kurulduğu günden itibaren Sırbistan dışında Bosna-Hersek, Karadağ, Makedonya ve Hırvatistan’da Sırpların yoğun olarak yaşadığı Srpska Krajina bölgesinde örgütlendi. 1990’larda Hırvatistan ve Bosna-Hersek topraklarında yaşanılan savaşlarda aktif olarak yer alan parti, silah zoru kullanılarak “Büyük Sırbistan“ idealinin gerçekleştirilmesi için mücadele etti. Partinin kurucu lideri Vojislav Seselj, savaş suçlusu olarak 2003’te tutuklandı. Kasım 2007’den itibaren Lahey’deki Eski Yugoslavya İçin Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde Seselj’in yargılanmasına devam edilmektedir.

“Büyük Sırbistan“ idealini halen devam ettirmekte olan Radikal Parti, NATO’ya ve Avrupa Birliği’ne katılmayı reddediyor, ABD ve Batı Avrupalı devletlerle ilişkilerin kesilmesini, buna karşılık Rusya ile ilişkilerin geliştirilmesini savunuyor. Ayrıca Radikal Parti, ABD ve Batı Avrupa ittifakı tarafından yönetilen küreselleşme sürecine karşı çıkıyor. Çünkü Radikal Parti’ye göre Batı İttifakı, Sırbistan’ı “Avro-Atlantik bütünleşmesi“ne ve “küreselleşme“ye dahil ederek Sırp ulusunu “köleleştirmek“ istiyor.4

Özetle; 1980 sonrasında yükselişe geçen aşırı milliyetçiliğin temel nedenlerini artan işsizlik-yoksulluk, belirsizlik-güvensizlik ve politikacıların milliyetçi söylemleri oluştururken, aşırı milliyetçiliği besleyen kaynaklar anti-komünizm, din-kilise ve yabancı düşmanlığı oldu.

* TASAM Balkanlar Çalışmaları Koordinatörü, Kocaeli Üniversitesi Uls. İlş. Böl. Öğretim Üyesi
Bkz.: Caner Sancaktar, “Balkanlar’da Aşırı Milliyetçilik - 1: Aşırı Milliyetçiliğin Tanımı ve Nedenleri“, (Çevrimiçi) http://www.tasam.org/index.php?altid=3232, 20/09/2010
Ayrıntı için bkz.: Vejokslav Perica, Balkan Idols: Religion and Nationalism in Yugoslav States, Oxford, Oxford University Press, 2002.
Ataka Partisi hakkında ayrıntılı bilgi için bu partinin resmi sitesine bakılabilir: www.ataka.bg
Daha fazla bilgi için bkz.: www.srpskaradikalnastranka.org.rs ; www.vseselj.com ve www.antiglobalizam.com

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2681 ) Etkinlik ( 219 )
Alanlar
Afrika 74 630
Asya 98 1060
Avrupa 22 637
Latin Amerika ve Karayipler 16 68
Kuzey Amerika 9 286
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1369 ) Etkinlik ( 52 )
Alanlar
Balkanlar 24 290
Orta Doğu 22 600
Karadeniz Kafkas 3 297
Akdeniz 3 182
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1292 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
İslam Dünyası 58 781
Türk Dünyası 19 511
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2033 ) Etkinlik ( 80 )
Alanlar
Türkiye 80 2033

Avrupa Birliği (AB)'nden ayrılarak tarihinde yeni bir sayfa açan Birleşik Krallık, aktif bir küresel oyuncu olarak rolünü yeniden tanımlamak istemekte ve vizyon ve stratejisini kendisinin belirlediği güvenlik, savunma, kalkınma, uluslararası ilişkiler alanında yeni arayışlar içerisinde bulunmaktadır...;

“Şayet Türkler olmasaydı Rus tarihi en azından 1000 yıldır boşluk içinde kalırdı!” demek yanlış sayılamaz. Zira Türk-Rus ilişkilerinin tarihi, yüzyıllardır birbiriyle komşuluk yanında aynı bölgeyi ve hatta aynı devleti paylaşan, bugün dahi paylaşmaya devam eden eşine az rastlanır bir ilişkiler yumağ...;

Dünya İslâm Forumu ve İslâm Ülkeleri Düşünce Kuruluşları Platformu (ISTTP) tarafından, dördüncü defa verilecek olan İslâm Dünyası İstanbul Ödülleri açıklandı.;

II. Dünya Savaşı sonrasında ABD ve Birleşik Krallık tarafından temeli atılan Beş Göz ittifakı, Birleşik Krallık, ABD, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda arasındaki teknik istihbarat iş birliği mekanizmasıdır. Sorumluluk sahaları açıkça beyan edilmese de üye ülkelerin dünyanın belirli bölgelerine yön...;

Soğuk Savaş Dönemi ertesinde dünyada oluşan tek kutuplu düzenin ortadan kalkmaya başladığı ve güvenlik ortamında yeni dengelerin oluştuğunun emareleri görülmeye başlamıştır. Değişimde, ABD’nin Ortadoğu bölgesinde son 20 yılda kaybettiği enerji ve kendi iç sorunlarının ortaya çıkışı mutlaka göz önünd...;

03-05 Nisan 2013 tarihinde İstanbul’da düzenlenen 2. Dünya Türk Forumu sonuç bildirgesinde; Forum bünyesinde bir “Türk Dünyası Ödülü“ ihdas edilmesi benimsenmişti. Türk Dünyası’nın vizyon ve derinliğini güçlendiren başarılı kişiler ile kurumları onurlandırmak ve teşvik etmek amacı ile farklı kategor...;

Afrika 54 ülke barındıran bir kıtadır. 30 milyon km2 alana sahip olan bu kıta Akdeniz, Kızıldeniz ve Atlantik Okyanusu tarafından çevrilmektedir. Afrika, Cebelitarık Boğazı ile Avrupa Kıtası’na bağlıdır. Sömürgecilik döneminden itibaren Avrupa kıtasının etkisi altında kalmıştır. ;

ABD-Çin rekabeti özellikle son dönemde yaşanan hızlı gelişmeler eşliğinde derinleşiyor. ABD Başkanı Biden’ın Asya ziyareti ve Tayvan ile ilgili sonradan tevil edilen sözleri ilişkileri gererken Çin’e yönelik stratejinin Dışişleri Bakanı Blinken tarafından ana hatları ile açıklanması rekabeti yeni bi...;

4. Denizcilik Ve Deniz Güvenliği Forumu 2022

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

8. İstanbul Güvenlik Konferansı (2022)

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Harbiye Askerî Müzesi ve Kültür Sitesi -
  • İstanbul - Türkiye

Dünya Türk Forumu Akil Kişiler Kurulu Toplantısı 5

Dünya Türk Forumu Akil Kişiler Kurulu’nun beşinci toplantısı 25 Mayıs 2023 tarihinde İstanbul’da 6. Dünya Türk Forumu marjında gerçekleştirilecektir.

  • 14 Haz 2023 - 14 Haz 2023
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar ve başarıyı...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.

Geçmişte büyük imparatorluklar kuran Çin ve Hindistan, 20. asırda boyunduruktan kurtularak bağımsızlıklarına kavuşmuş ve ulus inşa sorunlarını aştıkça geçmişteki altın çağ imgelerinin cazibesine kapılmıştır.

Meritokrasi Devlet geleneğimizde yüksek emsalleri bulunan Meritokrasi’nin tarifi; toplumda bireylerin bilgi, bilgelik, beceri, çalışkanlık, analitik düşünce gibi yetenekleri ölçüsünde rol almalarıdır. Meritokrasi din, dil, ırk, yaş, cinsiyet gibi özelliklere bakmaksızın herkese fırsat eşitliği sunar...

Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) ilişkilerinin bugünü ve geleceğinin ele alındığı Avrupa Birliği Sempozyumu, Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi (TASAM) ile Türk Avrupa Bilimsel ve Eğitimsel Araştırmalar Vakfı (TAVAK) işbirliğinde 02 Şubat 2018’de İstanbul Taksim Hill Otel’de gerçekleştirildi.