Türkiye Başbakanı Tayyip Erdoğan, 22-23 Aralık tarihleri arasında geleceğe yönelik çok iyi beklentiler ile dolu bir ziyarette bulundu. Türkiye’nin Suriye’ye karşı resmi politikası, son yıllara kadar bilinçli bir uzaklaşma ve kontrollü bir gerilim olarak tanımlanabilir. Türkiye-Suriye ilişkilerinin değişen doğası, Orta Doğu’da komşu ülkeler arasında süregelen problemler göz önüne alındığında örnek niteliğinde olmaktadır. Geçmişteki aşlıca problemler su sorunu, PKK’nın Suriye’de ki faaliyetleri ve Türkiye’nin İsrail ile uzlaşmasıydı.
1987’de imzalanan protokol ile, Türkiye saniyede 500 metre küp akışı garanti etti. Bununla birlikte zaman içinde bazı sapmalar meydana geldi ve Türk tarafının konuyu ustaca oldu bittiye getirdiği yorumları yapıldı. İlginç bir şekilde, Ekim 1998 Suriye ile Öcalan krizinin olumsuz bir sonucu olarak, akış 900 metre küpe yükseltildi. Erdoğan’ın ziyareti boyunca, Suriye’nin Dicle nehrinden daha fazla yararlanabileceğinin sinyallerini verdi ve böylece su problemi tarihe karışacak.
İki ülke arasındaki ikinci problem ise Türkiye’nin, son yirmi yıldır savaş halinde olduğu ayrılıkçı Kürt grupları ve PKK’ya Suriye’nin yardım ve yataklık yaptığına yönelik iddialarıdır. Kürt sorunu, uluslar arası ve hassas yapısı ile, Orta Doğu coğrafyasında kolayca manipule edilebilen bir Truva Atı’na dönüşmüştür. Ekim 1998 krizinden sonra çözülen Kürt sorununda Suriye’nin bu problemi kendi çıkarları doğrultusunda yönlendirerek, PKK’yı çeşitli yollarla desteklemesi ve su sorunu ile bazı küçük bölgesel sorunları Ankara aleyhinde kullandığı ortaya çıkmıştır. Türkiye’deki milliyetçi hassasiyetin artışı, Suriye’deki yerel belirsizlikler, Rusya’nın Orta Doğu politikalarından geri çekilmesi gibi şartlar üst üste gelince Türkiye Suriye’nin üzerine oldukça sert bir şekilde giderek Kürt sorununun Suriye ayağına son vermiştir.
Türkiye ile Suriye arasındaki gerilim hızla yükseldi ve Ankara açık bir şekilde terörist organizasyonların ele başı Abdullah Öcalan ve diğer Kürt isyancılara yönelik askeri bir operasyondan bahsetmeye başladı. Ürdün gibi diğer bölge ülkelerinin yapıcı çalışmalarına ek olarak, Mısırlı diplomatların mekik diplomasisi ve Suriye lideri Hafız Esad’ın çatışmanın artmasını önlemek amacı ile Adana mutabakatını imzalamak için Türkiye’nin verdiği süreyi kabul etmesi muhtemel bir çatışmayı önledi Esad bu mutabakatı imzalamadan önce, PKK liderini sınır dışı etmiştir ve son derece açık bir şekilde bu mutabakat tamamıyla Türk tarafının ısrarla dikte etmesi sonucunda imzalanmıştır. Suriye’nin PKK’ya desteğinin sona ermesi ile Türk tarafı tatmin edilmiş ve ilişkiler normalleşmiştir.
İki taraflı ilişkilerde bir diğer mesele ise, Türkiye’nin 1990 sonlarında İsrail ile uzlaşması ve Suriye tarafının bu ittifakı Suriye karşıtı algılamasıdır. Türkiye ile Suriye arasındaki çeşitli problemlere rağmen, Şam’ın temel güvenlik problemleri güney sınırı ve çoğunlukla İsrail’dir. Suriye’nin güvenlik meseleleri dost olmayan ülkelerce kuşatıldığı hissi ve Suriye politika yapımcılarının, İsrail’in Suriye üzerine Türkiye ile ittifakından ötürü sürekli baskı uyguladığı yönündedir. Türk politika yapımcıları bu uzlaşmanın hiçbir üçüncü şahsı, özellikle Arap ülkelerini hedef almadığını söylemeye devam ettiler. Ancak şüphe devam etti.. Erdoğan’ın işgal edilmiş topraklarda Şaron rejiminin şiddet politikasına getirdiği sert eleştiriler bu endişeleri yatıştırdı ve Türkiye’nin bölge politikasına yeterli önemi gösterdiğini açıkça ortaya koydu. İlginç bir şekilde Türk-İsrail ilişkileri Suriye tarafından olumlu algılanmaya başlanmış ve Türkiye’nin Suriye-İsrail anlaşmazlığında arabulucu olabileceği üzerinde durulmaya başlandı.
Yukarıda tartışılan bu üç meselenin analizi; Türkiye ve Suriye arasındaki ilişkilere önceki dönemde şekil veren unsurların iki tarafın tarihsel düşmanlıkla şekillendirilmiş bir vizyona kilitlenmesi, karşılıklı negatif imajlar, ideolojik kurumlar ve politika yapıcılarının bazı büyük iç problemlerini dışsallaştırma çabaları olduğunu ortaya koymakta. Türkiye’nin iç politikası ve uluslar arası intibakındaki değişim, politik olgunluğa ulaşmasını sağlayıp uluslal güvenlik devleti yapısına son vermesine yol açmıştır. Bu seviyede olmasa da, Suriye de bir değişimle karşı karşıyadır. Bu devam eden reform süreci ve bazı iyi niyetli yaklaşımlar, komşu ülkelerin arasındaki problemlerin çözümüne zemin hazırlamaktadır.
Türkiye, kaotik Orta Doğu sistemiyle, Avrupa’nın barış ve tutarlılığını dengelemeye çalışırken, şimdi Avrupa Birliği’ne daha yakın görünüyor. İyi komşu ilişkileri politikasınca, Türkiye sınır ülkeleriyle olan problemlerini minimuma indirmeyi başarmıştır. İran ve Suriye de, gelecekte AB üyeliğine yönelik, Türkiye ile ilişkilerinde pozitif yaklaşımlar geliştirmekte ve aynı şekilde kaostan kurtulmayı tasavvur etmekteler.
Bu meseleye hangi perspektiften bakılacak olunursa olsun, hem güvenlik hem de ticari açılardan, Türkiye ve Suriye’nin yakın ilişkileri son derece anlamlıdır. Suriye’nin yeni lideri Beşir Esad, Batı ile ilişkilerde daha pragmatik bir çizgi izlemekte ve 2001 Eylülünde Amerikan topraklarında meydana gelen terörist saldırılar sonrası, Batı Dünyası ile oluşmuş uçurumu kapatma ihityacını şiddetle hissetmektedir. Akıllı ve yapıcı politika çizgisi, Suriye üzerindeki şüpheleri kaldırabilir ve ayrıca Suriye’yi uluslar arası sistemden izole etme çabalarını meşruiyetten yoksun girişimlere indirgeyebilir. Türkiye ve Suriye’nin, Irak’ın geleceğine yönelik meşru kaygıları vardır ve ayrıca, bölgenin barış ve istikrarına olumlu katkıda bulunabilmek için olası her fırsatta işbirliği yapmaları gerekmektedir.
Türk dış politika yapıcıları, Irak’a komşu ülkeleri periyodik olarak bir araya getirmekteler. Türkiye ve Suriye bu buluşmalarda, pek çok konuda işbirliği içindedir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi bu buluşmaları ciddi bir şekilde ele alıyor ve Irak problemi üzerine daha ileri düzeyde bölgesel işbirliği talep ediyor. Türk delegasyonunun Şam ziyareti süresince, bölgesel düzeyde genişletilmesi şart olan çift taraflı serbest ticaret anlaşması imzalamışlardır. Bu yolla bir anlamda zamanın ruhunu temsil eden bölgesel işbirliği ve bağımlılık yolu ile barış ve refahın önü açılabilir.
