Türk-Rus İlişkileri

Yorum

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezinin (TASAM ) Ankara temsilciliğince her ay düzenlenmekte olan ‘ Çok Boyutlu Türk Dış Politikası ve Sorun Alanları’ toplantıları kapsamında, dün ( 27 Şubat ), Türk-Rus ilişkileri ele alındı....

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezinin (TASAM ) Ankara temsilciliğince her ay düzenlenmekte olan ‘ Çok Boyutlu Türk Dış Politikası ve Sorun Alanları’ toplantıları kapsamında, dün ( 27 Şubat ), Türk-Rus ilişkileri ele alındı.

Son zamanlara kadar, altı sene süreyle Moskova’da Büyükelçilik görevinde bulunan Kurtuluş TAŞKENT’in yönetiminde, değerli ve tecrübeli akademisiyenlerimizden Prof. Dr. Duygu SEZER ile, Doç. Dr. E. TELLAL’in konuşmacı olarak katıldıkları ve bu meyanda, her zaman olduğu gibi, düşünce kuruluşları temsilcileri, sivil toplum örgütleri mensupları, araştırmacılar ve bazı emekli büyükelçilerin de yer aldıkları toplantıda, Türk-Rus ilişkilerinin dünü ve bugünü, bir çok yönleriyle tartışıldı.

Moderatör Taşkent ve akademisiyenlerimiz çok yerinde olarak, Türk-Rus ilişkilerinde geçmiş Sovyetler dönemiyle, yeni Rusya Federasyonu dönemi arasında açık bir ayırım yapılmasının isabeti üzerinde durdular.

Hiç şüphe yok ki, Sovyetler döneminde iki ülke arasındaki ilişkiler, bir çok temel dış politika alanında ve Türkiyemize özgü tercihlerde, Rusya ile olan ideolojik katı uyuşmazlık ipoteği altında idi ve başlıca bu nedenle de arzu edilen gelişme sağlanamıyor veya ilerleme çok zor oluyordu. Kanımca, bu döngüyü kırmayı düşünen ve beceren ilk siyasimiz, şimdilerde merhum, zamanın Başbakanı Turgut ÖZAL olmuştu. Özal’a göre, iktisadi ve ticari ilişkiler ne kadar yoğunluk kazanırsa, ikili siyasi uyuşmazlıklar da o nisbette geri planda kalır, gündemden tamamen düşmese bile, öncelikte nisbeten arka sıralara itilir. Netekim bu anlayışla Türkiyemiz, Rusya ile aramızdaki bir çok farklılıklara rağmen, ilk doğal gaz alımını, önemli ölçüde müteahhitlik alacaklariyle takas anlamında, Rusya’dan başlatmış oldu. Sadece bu sektörde bile bugün gelinen aşamada bahse konu düşüncenin adeta anahtar rolünü aynadığını görüyoruz.

Sovyetlerin savaşsız ve kansız bir biçimde dağılmış olması Dünya siyasetinde elbette müstesna bir dönüm noktasıdır. Bu büyük değişimi Batı ve biz nasıl değerlendirdik ? Bu sualin cevabı ilişkilerin bugünkü ve gelecekteki seyrine şüphesiz ışık tutacaktır.

Yıllarca atıl askeri yatırımlarla çökme noktasına gelen Rusya ekonomisi, dağılma ile sona iyice yaklaşmıştır. Bunun kefaretini başta halk çekmiştir. Batı bu durumu bir fırsat bilerek, Rusyanın hür Dünya için bir daha yeni tehdit oluşturmamasının ve uzun vadede, dolaylı da olsa, Batı camiasının bir parçası haline dönüştürülmesinin yollarını araştırmış ve çözümü Rusyaya ve Rus halkına masif yardımda bulmuştur. Yeltsin dönemi bu yardımların yoğunluk kazandığı bir dönem olmuştur. Rusya giderek merkezi planlama ekonomisinden serbest piyasa ekonomisine geçiş yollarını denemiştir. Sonunda, bir çok başarısızlık ve dengesizliklere rağmen, Rusya’da, kendine özgü de olsa, bir kapitalizm oluşmuştur denebilir.

İktisadi kapitalizm siyasette de liberal demokratlığı beraberinde taşıdığı halde, tüm çabalara rağmen, bu sonuncu alanda Rusya’da belirgin bir dönüşüm görülememiştir. Prof. Sezer’in işaret ettiği gibi, Rusya kapitalist oldu, ama demokrat olamadı. Batı bununla beraber, Rusyayı sistemin içine çekmekten geri kalmadı. Hatta NATO içinde, NATO-Rusya Konseyi adı altında bir organa bile yer vermek suretiyle, istişari nitelikte de olsa, Rusyaya NATO içinde söz tanındı. Bu arada NATO da Doğu’ya doğru olabildiğince genişledi.

Şimdilerde Batı, özellikle PUTİN döneminde, alışılan eski hüviyetiyle kendisini kanıtlama çabası içine giren ve artan petrol fiatları nedeniyle giderek zenginleşen Rusyayı yakından izlemekte, ancak Rusyanın zayıf dönemlerinde elde ettiği kazanımları da sıkı sıkı muhfaza etmektedir. Böylesi bir politikanın ne kadar rasyonel olduğu da aşikardır.

Bize gelince, Sovyetlerin dağılması üzerine, fırsat bu fırsattır demedik, bekledik. Ancak yine de şansımız yaver gitti; bağımsızlıklarını yeni kazanan Orta Asya Cumhuriyetleri adeta bir meşihat kapısı olarak bizi ilk melce olarak gördüler. Bu müstesna imkanı ilk günlerde aşırı duygusallıkla, fakat yine de düzensiz ve dezorganize bir biçimde değerlendirmeye çalıştık. Rusya başının derdiyle meşgul olduğu için, onun arka bahçe olarak gördüğü bu alanda epey at oynattık, iyi kötü bazı alanlarda mesafe de aldık. Ancak bir yandan söz konusu ülkelerin ilk günlerin zorluk ve intibaksızlıklarını peyderpey gidermeleri ve diğer yandan da, PUTİN’le başlayan yeni Rusya Federasyonunun bir bakıma bölgede hakimiyet ve tekel kurma çabaları karşısıında, ilgimizin ivmesi düşmeye başladı, ayrıca Çin ve hatta İran gibi yeni aktörler de ortaya çıktı ve biz de bu yüzden Orta Asya’da giderek sıralamanın gerilerine düştük, eski yerlerimizi başkalarına kaptırdık.

Orta Asyayı kaybederken, epey gecikme ile de olsa, biz de Batı misali, Rusya ile ilktisadi ve ticari alanlardaki ilişkilerimizi geliştirmeye başladık. Bugünkü 40 milyar dolarlık ticaret hacmi bunun açık kanıtıdır.

Rusya, aramızdaki Kıbrıs, Ermenistan, Çeçenistan, Kosova, Orta Asya, füze kalkanı ve NATO’nun genişlemesi, gibi belli başlı siyasi uyuşmazlıklara rağmen, iktisadi ve ticari alanda bizi güvenilir bir partner olarak görüyor. Kanımca bu, Rusyanın, vazgeçemiyeceği Batı ile ilişikilerinin doğal bir yansımasıdır. Batı ile kopamayan Rusya bizimle de devam edecektir. Rusya ile alış verişte gözeteceğimiz hassas denge budur; ne Batı’dan öne çıkmalıyız ve ne de geride kalmalıyız, fakat Rusyanın da Rusya olduğunu hiçbir zaman unutmamalıyız. (asula@ttmail.com)

Bu içerik Marka Belgesi altında telif hakları ile korunmaktadır. Kaynak gösterilmesi, bağlantı verilmesi ve (varsa) müellifinin/yazarının adı ile unvanının aynı şekilde belirtilmesi şartı ile kısmen alıntı yapılabilir. Bu şartlar yerine getirildiğinde ayrıca izin almaya gerek yoktur. Ancak içeriğin tamamı kullanılacaksa TASAM’dan kesinlikle yazılı izin alınması gerekmektedir.

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2708 ) Etkinlik ( 221 )
Alanlar
Afrika 76 639
Asya 98 1077
Avrupa 22 637
Latin Amerika ve Karayipler 16 67
Kuzey Amerika 9 288
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1379 ) Etkinlik ( 52 )
Alanlar
Balkanlar 24 293
Orta Doğu 22 606
Karadeniz Kafkas 3 296
Akdeniz 3 184
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 1292 ) Etkinlik ( 77 )
Alanlar
İslam Dünyası 58 781
Türk Dünyası 19 511
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2045 ) Etkinlik ( 82 )
Alanlar
Türkiye 82 2045

İki kutuplu dünya düzeninin başat aktörlerinden olan Sovyetler Birliği’nin, 1990’lı yılların başında yıkılması ve Soğuk Savaş döneminin sona ermesi “dondurulmuş sorunlar“ olarak adlandırılan bazı sorunları gün yüzüne çıkarmış, özellikle Sovyetler Birliği’nden bağımsızlığını kazanan devletler arasınd...;

Komşu kıyılara sahip devletlerin Deniz Yetki Alanı (DYA) yan sınırının belirlenmesi her zaman sorunlu olmuştur. Genelde sınırın denizle birleştiği noktayı merkeze alan bir açı genişliği başlangıçta olmasa bile ilerleyen zaman içinde denizde veya karada meydana gelen topografik değişiklikler nedeniyl...;

Büyük güçlerin siber uzay ve siber güvenlik stratejileri 21. yüzyılın başlarında somut olarak şekillenmeye başlamıştır. Ancak bu stratejilerin temeli ABD ve SSCB'nin Soğuk Savaş dönemi boyunca tecrübe ettikleri uzay ve silahlanma yarışının bir sonucu olarak atılmıştır.;

ABD'nin Trump döneminden itibaren Afrika ile daha az ilgilendiği, Fransa’nın ise her geçen gün güç kaybettiği bir ortamda, uluslararası alanda yalnızlığa itilen Rusya, Afrika’da etkinliğini artırmaya yöneldi.;

İlk kez 2015 yılında düzenlenen ve bu yıl dokuzuncusu gerçekleştirilecek İstanbul Güvenlik Konferansı 2023, TASAM Millî Savunma ve Güvenlik Enstitüsü (MSGE) tarafından “Ekosistemde Stratejik Dönüşüm: İklim, Gıda, Demografi, Meritokrasi, Ekonomi, Sağlık, Eğitim, İstihdam, Aile-Gençlik ve Şehir Güvenl...;

2022, küresel çapta enerji sektörü açısından son derece çalkantılı bir yıl oldu. Kovid-19 salgını sonrası tedarik zincirlerinde yaşanan kırılmadan ve kesintilerden kaynaklı başlayan fiyat artışı, jeopolitik risklerin kısmen savaşla birlikte artmasıyla devam ederek zirve yaptı;

Enerji güvenliğinde, dünya ticaretinde, lojistik ve tedarik zincirlerinin güvenliği bakımından alternatif seçenekler, olası riskleri ve kırılganlıkları yönetebilmek için gereklidir. Rusya ve Ukrayna arasında yaşanan çatışmalar sonuca bütün küresel ekonomiyi etkileyen enerji ve gıda tedarik sorunları...;

Enerji diplomasisi klasik anlamda tarif edilen diplomasi kavramından daha geniş bir anlam ifade etmektedir. Enerji diplomasisi, uzun vadeli stratejik hedeflere ulaşmak amacıyla yürütülen karmaşık süreçlere sahiptir ve çok aktörlü mekik diplomasi gerektirir. ;

Afrika 2063 Ağı İstişare Toplantısı 2

  • 20 Eki 2022 - 20 Eki 2022
  • Çevrimiçi - 14.00

Afrika 2063 Ağı İstişare Toplantısı 1

  • 06 Eki 2022 - 06 Eki 2022
  • Çevrimiçi - 14.00

6. Türkiye - Körfez Savunma ve Güvenlik Forumu

  • 04 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

5. Türkiye - Afrika Savunma Güvenlik ve Uzay Forumu

  • 04 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

4. Denizcilik Ve Deniz Güvenliği Forumu 2022

  • 03 Kas 2022 - 03 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

8. İstanbul Güvenlik Konferansı (2022)

  • 03 Kas 2022 - 04 Kas 2022
  • Ramada Hotel & Suites by Wyndham İstanbul Merter -
  • İstanbul - Türkiye

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “ABD Hegemonyasına Meydan Okuyan Çin’in Zorlu Virajı; Güney Çin Denizi” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Küresel Rekabet Penceresinden Pasifik Adaları” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “TEKNOLOJİK ÜRETİMDE BAĞIMSIZLIK SORUNU; NTE'LER VE ÇİPLER ÜZERİNDE KÜRESEL REKABET” isimli stratejik raporu yayımladı

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Sri Lanka’nın Çöküşüne Küresel Siyaset Çerçevesinden Bir Bakış” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in hazırladığı “Çin-Japon Anlaşmazlığında Doğu Çin Denizi Derinlerdeki Travmalar” isimli stratejik raporu yayımladı.

Türk Asya Stratejik Araştırmalar Merkezi TASAM, Dr. Cengiz Topel MERMER’in uzun araştırmalar sonunda hazırladığı “MYANMAR; Büyük Oyunun Doğu Sahnesi” isimli stratejik raporu yayımladı

İngiltere’nin II. Dünya Savaşı sonrasında Hint Altkıtası’ndan çekilmek zorunda kalması sonucunda, 1947 yılında, din temelli ayrışma zemininde kurulan Hindistan ve Pakistan, İngiltere’nin bu coğrafyadaki iki asırlık idaresinin bütün mirasını paylaştığı gibi bıraktığı sorunlu alanları da üstlenmek dur...

Gündem 2063, Afrika'yı geleceğin küresel güç merkezine dönüştürecek yol haritası ve eylem planıdır. Kıtanın elli yıllık süreci kapsayan hedeflerine ulaşma niyetinin somut göstergesidir.