Rusya’nın Alternatif Arayışları ve Devlerin Dayanışması
Sema KALAYCIOĞLU
Prof. Dr. Sema KALAYCIOĞLU
Yayın Tarihi : 5.9.2014
Rusya’nın Alternatif Arayışları ve  Devlerin Dayanışması

Ülkelerin birbirine aslında göbekten bağlı olduğu, ama her birinin diğerine karşı  müdanasızmış gibi davrandığı bir dönemden geçiyoruz. Hani otarşik bir tam bağımsızlık yerine, ekonomik açıdan  karşılıklı bağımlılık (interdependence) bağlarının kurulması ile kalıcı barış güvence altına alınacaktı ya! Bu kısmen oldu, kısmen olamadı. Büyüyen AB pazarı ile artan üretim kabından taşıp, sınırları aşınca, üçüncü ülkelere yönelen büyük hacimli ihracat, imalat sanayi dallarını koruyan Almanya gibi ülkeler için ihracat ve  üretim çarklarının dönmesi için enerji fukaraları için  ithalat bağımlılığı yarattı.

AB-Rusya Bağımlılığından Kurtulma Yolu Arayışları 

Kabına sığmayan AB ülkelerinden özellikle Almanya ve Fransa, blok dışında Rusya’ya iğneden ipliğe, tanktan, binek otomobiline, domatesten havuca kadar mal satmaktan pek mutlu oldular. Bunu yaparken standartlara ve satış anlaşmalarına hep  riayet ettiler ve hiç tehditkar olmadılar. İhracat bantları üzerinden mallar kayıp giderken,  peşin para da kasalarına giriyordu.  Özellikle krizle boğuşarak geçen son 6-7 yılda bu imkan olmasaydı, ne olurdu? Allah bilir!

Çok Bilmiş Putin ve Adil Oyun(Fair Play)

1990lı yılların başında başlayan balayı, AB nin sınırlarını Doğu’ya doğru kaydırması, Baltık ve Doğu Avrupa’yı hemen bünyesine alması ve özellikle sınır boylarındaki Ukrayna ile flört etmeye başlaması ile sona ermeye başladı. Ama el hak AB hep sözüne sadık kaldı ve jeo stratejik hesaplar bir yana Rusya ile ticari ilişkilerinde dürüst oldu.

Ukrayna’nın üç kağıtçı yönetimlerinin tutumu sebebi ile Rusya ile arası açıldı. Bu da özellikle doğal gaz nakilleri söz konusu olunca , önce transit ve kullanıcı  bir ülke olarak kendisi, sonra da nihai kullanıcı olan AB ülkeleri için ciddi bir tehdit oluşturdu.  Rusya oyunu  adil oynadı denilebilir. Hiç sözünü sakınmadı. Çizgisinden şaşmadı.

Adil Oyuna Karşı Adi Oyun

En "adi" oyunu bence Ukrayna oynadı ve oynamaya devam ediyor. Her iki  tarafı da idare etmeye kalktı. Kötü dansöz, hem AB ile, hem de  NATO müttefikleri ile Rusya’nın arasını açmaya devam ediyor. Şimdi hem Rusya, hem Ukrayna yangına körükle gidiyor, birbirlerine karşı birikmiş kin, nefret ve kapanmamış hesapları yeniden su yüzüne çıkarıyorlar.

AB ve ABD Rusya’ya karşı aslında hep temkinli bir teyakkuz içinde oldu. Yaptırımları bin kere düşünerek uygulamaya soktu. Çünkü  AB'nin bağımlılıklarından kolay kurtulamayacağı iyi biliniyordu. Rusya’ya karşı durdurulan satışlar veya Rusya’nın almaktan vazgeçtiği mallar, AB'yi ve özellikle Almanya, Fransa, İtalya, Finlandiya, Romanya ve Bulgaristan'ı, Rusya’ yı dara soktuğundan daha fazla dara sokar. Yine de Ukaryna’ya verdiği ümit ve tutamayacağı sözler dolayısı ile AB de oyunu "adi" bir biçimde oynadı. 

Alternatif Diplomasisi

Rusya’nı aletrnatif arayışları ise çok bilmiş Putin ve Lavrov için bir yaptırım cezası değil, diplomatik başarı olabilir. Tabii işler sıcak savaşın cehennemine uzanmazsa.  Rusya zorluklara alışık. Kıtlık yaratmadan  çarklar dönerse iyi olur. Olmazsa da nasılsa onlar en kötüyü de görmeye alışık.  Rusya her çeşit alternatif arayışını aynı anda yapıyor. 2001'den bu yana sürüncemede bıraktığı, Çin doğal gaz anlaşmasını bu yıl Mayıs ayında imzalayıverdi. Geçtiğimiz ay da ayrıntıları gözden geçirdiler.

Rusya için  Çin Alternatifi’nin Ekonomi Politik’i: İhracat ve Ötesi

Az buz değil. 400 milyar Dolarlık bir ihracat anlaşması, 70 milyar Dolarlık bir altyapı yatırım projesi ile 2018 yılına kadar, Rus doğal gazının Avrupa pazarlarından Çin’e kaydırılmasını temin edecek. 30 yıl süreli anlaşma, 38 milyar metreküp dağal gazı, enerjiye aç ve susuz olan Çin’e aktarmak için önemli bir taahhüt. Metre küp başına 380 Dolar fiyat garantisi de şimdilik cabası. Bu Rusya için toplam doğal gaz ihracatının  %20'si için yeni bir pazar. Üstelik bu pazar, rakamlar Dolar ile ifade edilse bile Ruble ve Yuan ile yapılacak bir ödeme imkanı. İki dev ülke memnun. 2001'de Jiang Zemin ile başlayan görüşmelerden  beri bu, Çin için en iyi anlaşma zemini oldu. Rusya bu güne kadar hep anlaşmayı askıda tuttu. 2011'de anlaşmaya çok yaklaşıldı. Ama Rusya ayağını sürüdü, sürüdü. En muhtaç olduğu noktada ise anlaşmayı imzaladı.

Doğal gaz anlaşması ile birlikte Rusya ve Çin askeri güvenlik, sınır güvenliği, teröre karşı ortak strateji ve başka bölgesel barış anlaşmaları da tasarlamakta. Ayrıca stratejik ortaklığı pekiştirme yolunda ilerlemekte. En azından uzaktan böyle gözüküyor. Ayrıca AB'ye de 4 yıl düşünme fırsatı verdi Rusya. Şimdi onlar bunu enine boyuna düşünür mü?  Bilemem.

Rusya’nın İthalat Alternatifi Yaratma Çabası

Rusya AB'den domates ve yumurta almayacakmış. AB tarım üreticilerine ürün desteği vermeye başladı bile. Artık elde kalan ürünleri açlara mı yollarlar, gıda desteği diye. Domatesi salça mı yapar bilemem. Ama Rusya yüzünü AB'nin sürüncemede bırakıp, ümit yitirttiği Türkiye’ye döndü bile. Bizim açıkgöz ihracatçılar, hemen iç pazardan çekip Rusya’ya satar tabii. Ama bunun iki sonucu var: Bunlardan biri, gıda fiyatı enflasyonunun tetiklenme riski, ikincisi ise ortak ticaret politikası dolayısı ile AB ye, NATO üyeliği dolayısı ile ABD ve diğerlerine hesap verme mükellefiyeti. Bence bugüne kadar pek çok yaptırımı sınır ticareti ile kıran Türkiye, bu oyunu "adiliğe kaçmayan bir adillik" ile oynamalı. Üstelik AB ve Rusya arasına sıkışan politikasına, Şark kurnazlığı ile değil, Garp mahareti ile manevra imkanı vermeli. Çünkü birincisi bizi pekbir dara sokabilir.

Ya ağır sanayi ithalatının alternatifi ne olacak? Putin’in Rusya için buna bulduğu yanıt, son 20-24 yılda sadece bir doğal kaynak ekonomisi haline gelen Rusya’yı yeniden ithal ikamesi politikası ile sanayi devine dönüştürmek. Devleşmek ve halkının “yeniden super güç olabilir miyiz?” sorusuna cevap verebilmek.

 

Diğer Yazıları
© 2018 TASAM Tüm hakları saklıdır.
Developer KILIC