Yellen’den yana Esen Yeller
Sema KALAYCIOĞLU
Prof. Dr. Sema KALAYCIOĞLU
Yayın Tarihi : 17.4.2014
Yellen’den yana Esen Yeller

Şu sıralar Amerikan Federal Rezerve Bankası’ın başkanı Yellen’in yaptığı her açıklama çok önemli. Amerika’da, çok sık konuşmayan FED başkanları konuştu mu herkezin dinlemesinin gerektiği düşünülür. Çünkü herşeyden önce o çok özerk para otoritesi, o siyasi iradenin her türlü tasarrufundan masun kurum, hem ABD nin ekononomik gidişatına yön verir, yol yordam tayin eder; hem de dünyanın bir numaralı ekonomisi sıfatı ile küresel ekonomik sorunların çözümüne  katkıda bulunur. Aslında küresel anlamda pek sıkı fıkı hale gelen dünyada, alacağı kararlar ile özellikle yeni gelişen piyasalarda sıkıntı yaratması da sözkonusu olabilir. Ama o zaman da öncelik hep ama hep ABD nin ali çıkarlarıdır. 

Güvercin Beklediler, Şahin Çıktı

Dünyanın her ülkesinde(Türkiye de dahil) Merkez bankaları(ABD ve Güney Afrika’da FED) para basma tekeline ve para politikasını yürütme yetkine sahip kurumlar olarak işlevlerini yerine getirirken, özellikle kayırmacık ve siyasi üdahaleden  ari özerk düzenlerde aynı zamanda hem kendileri, hem de tüm bankacılık ve finans sektörleri içi iyi eleman yetiştirirler. Zaten bunun için de başkanlarının kurum içinden seçilmesi önemlidir. Bu bağlamda Yellen de FED düzeninin içinden gelen bir kişi olarak önce sevimli, ak saçlı bir büyük anne izlenimi vermiş olsa bile, hemen yaptığı açıklamalarla, önce ABD ekonomisi çıkarlarının gözeticisi olacağını açıkladı. Belli bir süre daha “mali kolaylaştırma” operasyonlarına devam edilse bile bu amaçla göstergeler doğrultusunda, FED’in tahvil satın almayı azaltılacağını dünyaya duyurdu. Evet Yellen şahin çıktı denilebilir. Ama o her türlü piyasa zararlısının düşmanı  olup onların avına çıkacak bir şahin. Vara yoğa saldıran bir atmaca değil.

Batı’dan Esen Bahar Yelleri

Şimdi dünden beri Yellen’in yeni açıklamalarına angaje oldu kulaklar. ABD den gelecek esintilere kilitlendi yelkenler. Haberler iyi. AB cephesinde hala krizin ağırlığı hissedilirken, ABD geçen yılın 4. çeyreğinde %2.6 genel GSYİH ve bunu besleyen %3 sınai büyüme gösteriyor. Yıl sonu büyüme beklentisi %2.8.

Ama işsizlik oranı hala %6.7. Bu demektir ki, %5 in üzerinde seyreden  işsizlik, ABD nin “Evans kuralları” çerçevesinde belirlenen istihdam hedeflerine ulaşmamış durumda. İşte tam bu nedenle Bayan Yellen, “ABD ekonomisi tam istihdam”dan henüz uzak diyor.  Evet tahvil alımlarında 10 ar milyar Dolar’lık kesinti yapma planları hala geçerli. Çünkü bunun piyasalara sağladığı görece olarak bol ve bu nedenle ucuz dolar’ın, ihracat, dışticaret ve cari açık denetimi ivmesine artık ABD nin  çok ihtiyacı yok. İşsizlik henüz istenen düzeye gerilememiş olsa bile, cari açığın GSYİH içindeki payı sadece -%2.1. Dünyaya yeniden güven kazandıran ABD piyasaları hala %2.7 faizle 10 yıllık tahvil pazarlayabiliyor. Bunlar hep Batı’dan gelen iyi esintiler

“Tam İstihdam” Ütopik bir Heves Değil

Geçmişte özellikle 1990 lı yılların sonunda, ister inanın, ister inanmayın tam istihdamı(işgücü istihdamı açısından) yakalamış bir ülke için, “tam istihdam” ütopik bir hedef değil. Oysa biz bunun sadece ders kitaplarında olduğunu sanırdık değil mi? Ama 1998 ve 1999 yılları, ABD de işsizin iş değil, işverenin çalışan aradığı yıllar  olmuştu. O yıllarda izlenen başarı sarhoşluğu ile önlem alınmadan verilen konut kredileri ve rehin(morgage) ise bir mutlu dönemi sonunda kabusa çevirdi orası başka. Adına ister tamah ve aç gözlülük dersiniz, ister sahtekarlık, ABD ekonomisi 2000 li yıllarda yaptığı dış siyasi manevraların da eklediği mali yükle birlikte yüksekten düştü. Ama bu düşüs Yellen gibi üst düzey ekonomi bürokratları için de iyi bir deneyim imkanı sağladı.

Düşük Enflasyon Riski

Şimdi Bayan Yellen, bir de düşük enflasyonun ABD ekonomisi için  sürdürülemez olduğunu açıkladı. Rakamlara bakınca en son enflasyon değerinin %1.1, 2014 tahmininin %1.7 olduğunu görüyoruz. FED açıkça bir enflasyon hedeflemesinden bahsetmiyor. Ama AB de bile Maastrich kriterlerine göre enflasyonun %3 ü geçmemesi(ama aşağı da inmemesi) sağlıklı ekonomi göstergelerinden olarak kabul edilmişti hatırlatırım.

Düşük enflasyon, yatırımcıyı umut fukarası haline getiriyor. Yeni iş kapazitesi yaratılmasını engelliyor. Belki ABD de şu sıralar %6.7 civarında seyreden işsizliğin aşağı çekilmesi için gereken otomatik mekanizmanın harekete geçmesinin önünde duruyor. Oysa faizler düşük, borçlanma yolu ile iş kurmak maliyetli değil. Ama işte düşük faiz-düşük enflasyon da bazen işe yaramayabiliyor ki, Yellen bu soruna önemle parmak basıyor.

Ama Esen Yeller Karayel Değil

AB cihetinde, hala kötü borçlar, kapanmayan alacaklar bankacılık sistemini zorlamaya devam ediyor. Oysa AB ülkeleri bankacılık sistemine ek bir denetim konusunda uzlaşmış değil. Buna karşılık, Doğu’sunu ve şu sıralar yeni sakıncalı siyasi konjoktür nedeni ile Doğu’sunun da Doğu’sunun çok iyi gözleyen ABD de, 2000 li yılların fahiş hatalarının önüne geçme arzu ve iradesi var. Onun için bankalar üzerindeki denetimler, sermaye, hisse ve dağıtılmamış banka karları itibarı ile yoğunlaştırılıyor. Amaç daha güçlü sermayeye sahip ve güvenli bankacılık sistemi yaratmak ve bunların borç verme süreçlerini de güçlü hale getirmek.  FED bu açıdan aldığı önlemlerle yükselen kaldıraç(%5 den %6 ya) oranlarının bankacılık sistemine  500 milyar Dolarlık ek sermaye olarak yansımasından memnun gözüküyor.

İmbat ABD ninse Kasırga Kimin?

Bayan Yellen yönetimindeki FED, bu ilave önlemlerle yeni kasırgaları engelleyebilir mi? Amaç zaten bu. Ama bu, aynı zamanda  kasırgalar Doğu’dan,ve özellikle Rusya ve Ukrayna taraflarından  siyasi ve askeri biçimde esmeye başlayınca, kendini güvenli limanda tutmak isteyecek olan bir ABD olacak anlamına gelecektir.

Açıkçası ABD işlere fazla karışmayacak, Rusya ile ipleri gerektiğinden fazla germeyecek, sadece  göstermelik hareket ve manevralarda bulunacak demektir. Tabii önümüzdeki “yeni bahar kasırgası” pek çok bakımdan ABD nin değil, AB nin sorunu. Haydi bakalım taş olsunlar da baş yarsınlar. Biz de görelim. Ama Yellen’den yana esen yelleri de izlemeye devam edelim.

İlgili Döküman İçin Tıklayın
Diğer Yazıları
© 2018 TASAM Tüm hakları saklıdır.
Developer KILIC