Dostlar Alışverişte. Suriye Nerede?

Makale

Esat yönetimi çok uzun yıllardan beri ABD ve AB nin kara listesindeydi. 2000 li yılların başlarında sanki buzlar biraz eritilmek istendi. ...

Esat yönetimi çok uzun yıllardan beri ABD ve AB nin kara listesindeydi. 2000 li yılların başlarında sanki buzlar biraz eritilmek istendi. AB Suriye ile ortaklık anlaşması imzalamanın yollarını ararken, limanlarının onarılıp modernleştirilmesi için kredi dilimleri bile ayırmaya başlamıştı. Suriye askeri olarak Lübnan’ı terk ederek Batıya belki bir umut verdi. Ama İsrail ile arası hiç düzelmedi. ABD buna rağmen yine umutluydu.  2010 yılında bile Şam ve Halep’e Amerikan üniversitelerinden gençlik orkestraları gitmeye başlamıştı. Ama olmadı. Maya tutmadı. Esat yönetimi Batı’nın beklentilerine hiç mi hiç yaklaşmadı.

Suriye sinsi bölgesel rekabet dışında son 10 yıla kadar Arap âleminin pek umurunda değildi. Ama Lübnan’dan çekilir çekilmez, yarattığı boşluk, sendeleyen Lübnan ekonomisine destek vermek bahanesi ile Körfez sermayesini bu ülkeye sokup, Suriye ile sınır komşuluğuna başlattı. Körfez Lübnan’a para akıtacaksa, neden Suriye üzerinden de Akdeniz’e açılamazdı ki? Hem orada daha büyük bir iş hacmi ve daha etkili bir siyasi misyon olamaz mıydı? Petrol ve doğal gaz hatları, Suriye çöllerini kolayca aşar ve Akdeniz’e kavuşurdu. Bu ABD nin de işine gelirdi, AB nin de. Türkiye zaten her ikisinin de müttefikiydi. Ortaklarının suyunda o da bu işi benimserdi.

 

Moskof Uşağı mı? Stratejik Ortak mı?

Rusya oldubitti, Orta Doğu’daki Baas rejimlerinin doğal hamisi, bürokrat ve teknokratlarının baş eğiticisi ama en önemlisi kendi Akdeniz çıkarlarının dönmez savunucusuydu. Suriye iktidarı babadan oğula geçtiği zaman da desteğini, Beşar Esat’ın boncuk mavi gözleri için değil, Rusya’nın âli çıkarları için devam ettirdi.

Üstelik bu çıkarlar sadece Tartus’daki üsten ibaret değildi. Suriye konusu Rusya için Orta Doğu bağlamında değil, küresel düzeyde bir çıkar savaşının başlangıç noktası haline geldi. Rusya Katar’ı Orta Doğu’da tekerine taş koyabilecek en önemli rakip olarak görmeye başladı. Doğu Akdeniz’e Suriye üzerinden akacak Katar doğal gazının, dünya fiyatları açısından Rusya’ya yaratabileceği iskonto zararı Rusya için büyük olabilirdi. Doğal gaz nakilleri açıdan Rusya’nın hemen hemen tekel olma konumundan doğacak kayıp ta işin cabası.

Bu iki husus, Suriye’nin Esat yönetimini Moskof uşağı mı yapar dı? Hayır. Sadece iki ülkeyi birbiri için “Stratejik Ortak” yaptı.  Nitekim Rusya, ideolojik bir kisve içinde Suriye’ye yaklaşan Körfez Arap’larına ve onların “Stratejik Ortağı” Batı’ya karşı, Esat yönetiminin yanında yer almaya devam ediyorsa, Esat’a değil, kendi çıkarına hizmet etmek için bunu yapıyor.

 

“Giden Ağam; Gelen Paşam” 

Şimdi zaman zaman Rusya’nın saf değiştirdiği ve Esat ile ilgili düşüncelerinin değişebileceği haberleri yer alıyor basında. Olabilir. Bu Rusya’nın Esat yerine kendisine aynı veya hatta daha fazla çıkarı vaat eden bir muhalif ismi bulduğunu gösterebilir. Unutmayalım şimdi, Esat’ı göndermeyi, can kavgası yanı sıra artık bir gurur meselesi haline getiren Suriye organize muhalefeti, Rusya’ya her zamankinden daha fazla taviz vermek zorunda. 

Şimdi “yok Esat 2014 e kadar kalsın da bir daha aday olmasın, yok bir uzlaşma konseyi gelsin” diye hesaplar yapılıyor. Rusya için Esat veya bir başka isim fark etmez ki? Onun için çıkarlarını koruması şartı ile  “Giden Ağam, gelen Paşam “olacak. Eğer Körfez doğal gazı ve petrolü Suriye topraklarından Akdeniz’e akmayacak ise, bu Rusya Esat’a mı uzaklaşıyor demektir yoksa Suriye muhalefeti mi Rusya’ya yaklaşıyor demektir? 

 

Suriye için Kimler Pazarlıkta?

Suriye sorunun çözümü için önce Rusya ve ABD nin anlaşması gerekiyor. Burada Rusya’ya enerji açısından bağımlı AB “odun kesicinin hık diyicisi”. Ama tabii ucuzlayacak doğal gazdan en ziyade Avrupa nasiplenecek. Ama şu da bir gerçek ki, Suriye’de akan kanın durması için Körfez doğal gazının başka bir mecradan akması gerekiyor.

ABD şimdi “Kaya gazı”, diye ucuz alternatifleri benimser, Rusya’nın burnunun dibindeki Kaya gazı zengini Polonya AB yi aynı umudun peşinden koşturabilir ve kısa vadede beklentileri tatmin ederse, ABD ve AB nin, Körfez ve Akdeniz ısrarının anlamı kalmaz. Birleşmiş Miletler ve Brahimi’yi  elbette bu “dost alışverişi” kısır döngüsünden tenzih etmek gerek. Ama ister istemez onlar da bu oyunun bir parçası.

Kaya gazı meselesi tutarsa,  Körfez Suriye üzerinden elini çeker mi? Bilemiyorum. Katar Kaya gazı nedeni ile dünyaya daha az veya daha ucuz doğal gaz sevk etmek zorunda kalınca Suriye’ye ideoloji ihracından vazgeçer mi? Bu bir taraftan Suriye üzerinde hala süren pazarlıkların Esat’a biçtiği ömre, bir taraftan Suriye muhalefetinin, eksenden en kadar el kaideye kaydığına bağlı. Diğer taraftan Rusya açısından değişmeyen her zaman onun çıkarı olmaya devam edecektir.

 

Ya Suriye’nin Çıkarına Ne Olacak?      

Açıkçası bu sinsi oyunda Suriye’yi düşünen yok. Düşünüyorum diyenler de, “günlük” düşünüyor. Oysa ülkelerin orta ve uzun vadeli çıkarları önemlidir. Suriyeliler kendi çıkarlarını önce kendileri gözetmek zorunda. İşi bölgesel ve küresel kaprislere bırakamazlar. Bırakmamalılar.

Bakın iktidar mücadele ve pazarlıklarındaki Suriye muhalefetinin kafasında henüz “Esat sonrası bir toparlanma ve kalkınıp yola düşme planı bile yok.  Oysa Suriye şimdi her zaman olduğundan daha fazla ekonomik anlamda umuda muhtaç. Suriye Esat ile veya Esat sonrasında yine başkalarına el açacak. Ama birilerinin “stratejik ortağı” yerine “süngüsü düşük” ortağı olunca en çok onun pazarlık gücü kalmayacak. Onun için bence biran önce aralarında müzakereye başlasalar başkalarının ekmeğine tere yağ sürmek değil, yaktıkları fırınları yeniden inşa edip ekmek üretmeye başlayabilirler.

 

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 4724 ) Etkinlik ( 164 )
Alanlar
Afrika 64 1100
Asya 68 1679
Avrupa 13 1316
Latin Amerika ve Karayipler 12 135
Kuzey Amerika 7 494
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2741 ) Etkinlik ( 42 )
Alanlar
Balkanlar 23 564
Orta Doğu 15 1117
Karadeniz Kafkas 2 645
Akdeniz 2 415
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 3096 ) Etkinlik ( 72 )
Alanlar
İslam Dünyası 53 1999
Türk Dünyası 19 1097
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 3263 ) Etkinlik ( 61 )
Alanlar
Türkiye 61 3263