Fedakâr FED ve Amerikan Ekonomisinin Çarkları

Makale

Dün açıklanan Federal Rezerv Bankası kararları dünyayı kasıp kavuran bir filmin gölgesinde kaldı. Ama bu sınırsız kemer genişletme politikasının Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi için olduğu kadar dünya ekonomisi için de önemli olduğunu kısaca değerlendirmek lazım....

Dün açıklanan Federal Rezerv Bankası kararları dünyayı kasıp kavuran bir filmin gölgesinde kaldı. Ama bu sınırsız kemer genişletme politikasının Amerika Birleşik Devletleri ekonomisi için olduğu kadar dünya ekonomisi için de önemli olduğunu kısaca değerlendirmek lazım.

 

Bir Japon İcadı

Aslında dün açıklanan karar uygulama olarak yeni değil. İlk defa 2001 yılında Japon Merkez Bankası tarafından, Japon ekonomisine taze kan pompalamak için kullanıldı. Yöntem ise sıra dışı olarak kabul edildi o zaman. Para arzını, ticari bankaların portföylerinde bulunan kıymetli kâğıtları, yani tahvilleri, kefalet senetlerini ve hazine bonolarını satın alarak ilave likidite yaratmak. Bir ekonomide yetersiz likidite sadece piyasa daralması yaratmakla kalmaz, sisteme duyulan güveni de sarsar. Ama dümeni elinde tutan merkez bankaları veya Federal rezerv sistemlerinin, yine piyasanın nabzına uygun(siyasi anlamda değil) miktarda likidite pompalaması gerekir ki, kaş yapayım derken göz çıkmasın.

 

Mecazın Hüneri

Parasal genişlemeyi Japon usulü bir araçla ve bunu destekleyen başka önlemlerle sağlama işi 2008 yılından beri ABD para otoritesinin, yani FED’in de tercih ettiği bir politika aracı haline geldi. Amaç faizleri düşük tutarak borçlanma maliyetlerini düşürmek, doğal ve tarafsız bir yatırım teşviki sağlamayarak Amerikan ekonomisini canlandırmak, durgunluk riskini bertaraf etmek, şu anda % 2.3 olan büyümeyi hızlandırmak ve dolayısı ile Amerika için çok yüksek kabul edilen %8.3 lük işsizliği makul sınırların altına çekmek. Hemen iki etkisi oluyor. Kıymetli kâğıtların piyasa değerleri, dolayısı ile borsa yükseliyor ve faizler üzerinde bir baskı oluyor. Geleneksel yöntemlerle kendini korumak isteyen yatırımcı da hemen Altına kayarak altın fiyatlarını yükseltiyor. Ancak esas beklenen etki orta ve uzun vadeli o da reel yatırım büyüme ve istihdam. Özellikle istihdam, ABD de eğer 1999 itibarı ile olduğu gibi neredeyse %100, işsizlik de % neredeyse sıfır olursa kaş olur, hilal kaş.

 

Kulağı Kesik Allan mı?

İşsizlik Amerika’nın her zaman fevkalade önem verdiği bir konudur. Öyle ki 1990 lı yılların ortasında, Amerikan ekonomisi yine bütçe krizleri ile pençeleşir ve kamu çalışanlarını işten çıkarmaya başlarken, çalışma sekreteri(bakanı) Reich’in kitabında anlattığına göre, o zaman ki FED başkanı Allan Greenspan kendisini arar ve Çalışma Bakanlığı istatistik dairesinde çalışan, Sally isimli bir memuru işten çıkarmamasını rica eder. Kitabında Ray Reich “ Bir an için telefonun öbür ucundan bana ricacı olan Allan için hey gidi ihtiyar çapkın, neyin oluyor bu Sally acaba senin diye düşünmekten kendimi alamadım. Ama Allan sessizliğim karşısında bir açıklama yapma gereği duydu ve bana o Sally’nin FED için çok önemli olduğunu, çünkü günlük hatta yarım günlük istihdam istatistikleri değişmelerini muntazaman FED e aktardığını söyledi” diye yazmaktadır. İstihdam rakamları, ekonominin nabzıdır. Tüketici güveninin temel taşıdır ve dünyanın en “kayıtlı” ekonomilerden biri olan ABD ekonomisinde bile resmi rakam %8.3 ise, gayri resmi rakam %9.3 olabilir. İşte son kararı ile FED işsizliği ortadan kaldırmayı yine nihai amaç haline getirerek göz çıkarma riskini de göğüslemeye bunun için hazır olduğunu dünyaya bir kez daha duyurdu.

 

Ferahlatıcı Fonlama 

Evet, FED ilk defa mahcup bir şekilde 2008 yılında 600milyar Dolarlık kâğıt alarak başladı bu işe. 2009 da bu miktar yetmedi eşiği 1.75 trilyon Dolar’a yükselti.  2010 yılında artık 2.10 milyar Dolar’a ulaşmıştı işlem. 2011 de biraz geri satış yaptılar. Amaç 1.7 trilyon civarında durmaktı. Ama baktılar ülkede umulan canlanma olmuyor. Ağustos ayında verdiği sözü tuttu Başkan Ben Bernanke. Amerikan piyasasının ferahladığına kuşku yok. Çünkü düşük de olsa pozitif büyüme var. 2010 da aylık 30 milyar Dolar şırınga ediyorlardı ekonomiye, şimdi bunu 40 milyar Dolar’a yükselttiler. Eh hayırlı olsun. Bir kıpırdanma konut piyasasında var. Geçmişin zararını tazmin çok kolay değil.  Amerikan ekonomisi düzelmeli ki dünya ekonomisi de nasibini alsın. Ama fedakâr FED bu operasyonları yaparken elbette belli riskleri de göze alıyor.

 

Çıkacak Göz Ne Ola ki?

Bir kere normal koşullar altında böyle bir parasal genişleme ve rahatlamanın maliyeti enflasyondur. Ama FED şu anda sadece %1.4 ile artan ve yıl sonunda %2 nin üstüne çıkmayacağına kesin gözü ile bakılan tüketici fiyatlarına güveniyor. Hatta keşke fiyatlar biraz kıpırdasa da girişimciye ümit verse. Hani ne olur enflasyon yıllık yani 2013 de %3.5-4 olsa?   Ama bu politika rakamların doğru konuştuğu ekonomilerde daha rahat kullanılabilir. Yoksa fiyatlar patlar maazallah.

Tabii risk bununla bitmiyor. Şu sıralar Amerika’da bankaların önemli bir derdi var. 2007-2008 çöküşlerinden ders almış olmalılar ki iyi istihbarat yapıyorlar. O zaman da “para verecek, güvenilir adam kurum bulamıyoruz” diyorlar. Bilmiyorum onlar mı sütten ağızları yandığı için yoğurdu üfleyerek yemek istiyorlar, yoksa gerçekten Amerika’da güvenilir adam mı kalmadı? Eğer bankalar kredi veremez paralar sıfıra yakın düşük faiz ile ellerinde kalırsa elbette amaçlanan şey gerçekleşmez. İşte asıl çıkabilecek göz bu.

 

“Ümit ve Korku”   

Amerika yeni bir seçimin eşiğinde. Ama orada seçim ekonomisi uygulamak diye bir şey yoktur. Bu yapılan operasyonlar da sıradan para politikası önlemleri olup seçimlerle alakası yoktur. Zaten öyle bir bağlantıdan en ufak kuşku duyulsa Ben Bernanke’yi bir dakika tutmazlar FED in başında. Ama bir risk faktörü var ki bu en önemlisi. Geçen seçimde insanların peşinden koştuğu etkili slogan “Ümit ve Değişim”di. Şimdi sıradan Amerikalı, yeni seçim dönemine girerken, ümidini yitirmiş gözükmüyor. Ama ümit ve korkudan bahsediyorlar. Eğer değişim yerini korkuya bırakmışsa, Amerika’da ekonomiyi hızlandırmak da kolay olmayacaktır. O zaman, yeni yönetimi daha fazla devletçi(Keynesyen) politikalar izleme yükümlülüğü bekliyor olabilir.

Tabi Amerika felaketlerin ülkesi. Yine yıkıldı New Orleans, sular altında kaldı içinde bulunduğu eyalet. Alt yapı yenileme devam ediyor. Çaresizler. Yoksa köprüler başlarına yıkılmaya başladı bile Amerikalıların.  Bu Amerika’da kamu öncülüğüne güçlü bir zemin hazırlıyor. Açıkçası, FED in fedakârlığı Amerikan ekonomisini su yüzünde tutup, yeterli rüzgârlar da çıkarsa, yelkenlerini şişirme imkânına kavuşturabilir. Ama asıl motor gücü Kasım sonrasında devletten gelecektir. Amerika ve dünya ekonominin çarklarının yağlanması için Amerika’da ve diğer yerlerde yine kamuya önemli rol düşecek.

 

 

 

Alanlar

Kıtalar ( 5 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 4724 ) Etkinlik ( 164 )
Alanlar
Afrika 64 1100
Asya 68 1679
Avrupa 13 1316
Latin Amerika ve Karayipler 12 135
Kuzey Amerika 7 494
Bölgeler ( 4 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 2741 ) Etkinlik ( 42 )
Alanlar
Balkanlar 23 564
Orta Doğu 15 1117
Karadeniz Kafkas 2 645
Akdeniz 2 415
Kimlik Alanları ( 2 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 3096 ) Etkinlik ( 72 )
Alanlar
İslam Dünyası 53 1999
Türk Dünyası 19 1097
Türkiye ( 1 Alan )
Aksiyon
 İçerik ( 3263 ) Etkinlik ( 61 )
Alanlar
Türkiye 61 3263